Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đổi mới giáo dục và đào tạo, hợp tác giáo dục ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển.
Từ thực tiễn hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong (Trung Quốc), ghi nhận những nỗ lực kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, đồng thời gợi mở những kinh nghiệm tham khảo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Mở cánh cửa hợp tác
Khi nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, giáo dục đang trở thành một trong những lĩnh vực hợp tác có nhiều dư địa giữa Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong.
Không chỉ dừng lại ở các chương trình trao đổi sinh viên hay học bổng, sự kết nối giữa hai bên đang từng bước mở rộng từ cấp quản lý nhà nước, cơ quan đại diện ngoại giao đến các cơ sở đào tạo, đặt nền móng cho một hệ sinh thái hợp tác lâu dài trong đào tạo và phát triển nhân tài.
Trong những năm gần đây, cùng với đà phát triển của quan hệ kinh tế và giao lưu nhân dân, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Thay vì những hoạt động riêng lẻ, hai bên đang hướng tới cơ chế hợp tác bài bản hơn, gắn đào tạo với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo của mỗi bên.
Một dấu mốc quan trọng là chuyến công tác của đoàn Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cùng đại diện 17 trường đại học tham dự Hội nghị - Triển lãm Giáo dục châu Á - Thái Bình Dương (APAIE 2026) tổ chức tại Hong Kong tháng 2/2026. Tại đây, hàng loạt cuộc tiếp xúc giữa các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục đã mở ra những hướng hợp tác cụ thể về trao đổi sinh viên, liên kết đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Theo bà Lê Đức Hạnh, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Hong Kong, ở cấp chính phủ, hai bên duy trì trao đổi thường xuyên nhằm thúc đẩy hợp tác giáo dục và đào tạo. Trong khuôn khổ APAIE 2026, lãnh đạo Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam) đã có các cuộc làm việc với Cục Giáo dục Hong Kong, qua đó định hình nhiều hướng hợp tác mới trong thời gian tới.
Ở cấp cơ sở đào tạo, vai trò kết nối của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Hong Kong ngày càng rõ nét. Bà Lê Đức Hạnh cho biết cơ quan đại diện đã tích cực thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học hai bên, trong đó có việc kết nối City University of Hong Kong với Đại học Ngoại thương và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Đồng thời, nhiều trường đại học hàng đầu của Hong Kong như Đại học Hong Kong (HKU), Đại học Trung Văn Hong Kong (CUHK), Hong Kong Baptist University... cũng được hỗ trợ tiếp cận học sinh Việt Nam thông qua các chuyến làm việc tại các trường trung học phổ thông.
Ở chiều ngược lại, học sinh, sinh viên và giảng viên Việt Nam cũng được tạo điều kiện tham gia nhiều chương trình đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp tại Hong Kong.
Để đồng hành cùng sinh viên, Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Hong Kong đã liên tục phối hợp với các định chế tài chính và hiệp hội công nghiệp lớn như Bank of China (Hong Kong), Liên đoàn Công nghiệp Hong Kong (FHKI), Hội đồng Năng suất Hong Kong (HKPC) để tổ chức các hội thảo việc làm quy mô lớn vào các năm 2023, 2025 và gần nhất là ngày 20/3/2026 nhằm giới thiệu cơ hội nghề nghiệp trực tiếp cho sinh viên.
Một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy hợp tác là việc Hong Kong khơi thông chính sách thị thực đối với sinh viên Việt Nam từ năm 2021. Cùng với đó, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam đã chủ động làm việc với các trường đại học hàng đầu của Hong Kong để xây dựng các chương trình học bổng theo hình thức hiệu trưởng đề cử, trước mắt dành cho học sinh các trường THPT chuyên và trường có chất lượng đào tạo cao tại Việt Nam, sau đó mở rộng phạm vi tiếp cận.
Những bước đi này nhanh chóng mang lại kết quả. Nếu như năm 2021, số sinh viên Việt Nam học tập tại Hong Kong còn chưa tới 10 người thì đến nay con số này đã vượt 300. Tổng giá trị học bổng các trường đại học Hong Kong dành cho sinh viên Việt Nam hiện đạt khoảng 1,9 triệu USD mỗi năm. Theo bà Lê Đức Hạnh, chất lượng chuyên môn của sinh viên Việt Nam được các cơ sở đào tạo tại Hong Kong đánh giá rất cao, tạo tiền đề để mở rộng hơn nữa quy mô hợp tác trong thời gian tới.
Đánh giá về xu hướng này, Giáo sư Chi Kin (Bennett) Yim, Giám đốc tuyển sinh và trao đổi sinh viên quốc tế của Đại học Hong Kong (HKU), cho rằng hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong đang phát triển theo hướng rất tích cực. Theo ông, ngày càng nhiều học sinh, sinh viên và phụ huynh Việt Nam coi Hong Kong là điểm đến hấp dẫn nhờ chất lượng đào tạo, môi trường học thuật quốc tế và những cơ hội hợp tác nghiên cứu đang ngày càng mở rộng.
Đáng chú ý, sự hợp tác không chỉ diễn ra ở cấp độ sinh viên mà đang từng bước mở rộng sang đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu, tạo nền tảng cho những chương trình hợp tác lâu dài giữa các cơ sở giáo dục hai bên.
Phân tích về tính bổ trợ giữa hai nền giáo dục, Thạc sỹ Vũ Hải Trường (Đại học HKU) cho rằng Hong Kong có thế mạnh về nghiên cứu hàn lâm, trong khi Việt Nam nổi bật về năng lực sản xuất. Sự kết nối giữa các cơ sở giáo dục hai bên sẽ góp phần hoàn thiện chuỗi liên kết từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn.
Theo ông, các trường đại học và Trung học phổ thông của Việt Nam đang dần coi Hong Kong là điểm đến hợp tác và học tập tiềm năng. Việc đại diện Cục Hợp tác quốc tế cùng nhiều trường đại học Việt Nam đối thoại trực tiếp với các cơ sở giáo dục Hong Kong tại APAIE 2026 là tín hiệu mở ra làn sóng hợp tác mới, khi ngày càng nhiều cơ sở giáo dục Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội tại Hong Kong thay vì chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống.
Có thể thấy, sau những bước đi ban đầu về chính sách, kết nối và học bổng, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong đang dần hình thành một nền tảng ổn định, với sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, cơ quan đại diện ngoại giao và các cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là quá trình hợp tác hiện nay không còn bắt đầu từ cánh cổng đại học.
Các trường đại học hàng đầu của Hong Kong đang chủ động tìm kiếm, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài Việt Nam ngay từ bậc phổ thông, mở ra một giai đoạn hợp tác sâu hơn trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, khi các trường đại học Hong Kong chủ động "đến Việt Nam" để xây dựng hệ sinh thái phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài từ rất sớm.
Thiết lập hệ sinh thái giáo dục
Nếu trước đây, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong chủ yếu được biết đến qua các chương trình học bổng hay trao đổi sinh viên, thì nay mối liên kết ấy đang dịch chuyển mạnh mẽ hơn.
Thay vì chờ học sinh tìm đến, nhiều trường đại học hàng đầu Hong Kong đã chủ động đến Việt Nam, tìm kiếm và bồi dưỡng nhân tài ngay từ bậc trung học phổ thông, từng bước hình thành một hệ sinh thái kết nối xuyên suốt từ phổ thông, đại học đến nghiên cứu khoa học và doanh nghiệp.
Một trong những hướng đi được đánh giá có tính chiến lược là kết nối học sinh ngay từ bậc phổ thông. Theo bà Lê Đức Hạnh, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Hong Kong, với sự hỗ trợ của Tổng Lãnh sự quán, nhiều trường đại học hàng đầu của Hong Kong, trong đó có Đại học Hong Kong (HKU), đã chủ động tiếp cận các trường trung học phổ thông tại Việt Nam để giới thiệu môi trường đào tạo quốc tế và tìm kiếm những học sinh có tiềm năng.
Giáo sư Chi Kin (Bennett) Yim, Giám đốc tuyển sinh và trao đổi sinh viên quốc tế của HKU, cho biết nhờ sự hỗ trợ của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Hong Kong, nhà trường đã có cơ hội tiếp cận một số trường Trung học phổ thông hàng đầu của Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông, số lượng học sinh Việt Nam hiện vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng hợp tác giữa hai bên.
Vì vậy, trong thời gian tới, HKU mong muốn mở rộng mạng lưới kết nối với nhiều trường phổ thông hơn trên cả nước để đưa thông tin về chương trình đào tạo đến gần hơn với học sinh Việt Nam.
Không dừng lại ở hoạt động tuyển sinh, HKU còn từng bước tham gia quá trình bồi dưỡng học sinh tài năng trước khi các em bước vào giảng đường đại học.
Thông qua chương trình HKU Academy for the Talented (Học viện Tài năng HKU), hơn 20 học sinh xuất sắc của Việt Nam đã có cơ hội tham gia các khóa học trải nghiệm trong mùa Hè năm nay, tiếp cận môi trường học thuật quốc tế, phát triển tư duy nghiên cứu và kỹ năng học tập ngay từ khi còn học phổ thông.
Một bước tiến khác được đánh giá có ý nghĩa là việc HKU chính thức công nhận Bằng tốt nghiệp Trung học phổ thông của hệ thống trường công lập Việt Nam làm điều kiện xét tuyển trực tiếp.
Theo Thạc sỹ Vũ Hải Trường, đại diện Phòng tuyển sinh HKU, đây là bước ngoặt giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế cho học sinh Việt Nam, đồng thời đưa Việt Nam trở thành thị trường có tốc độ tăng trưởng hồ sơ nhanh nhất của HKU kể từ năm 2023.
Ông cho rằng điều này không chỉ phản ánh sự tin tưởng vào chất lượng giáo dục phổ thông của Việt Nam mà còn mở ra cơ hội bình đẳng hơn cho học sinh trên cả nước tiếp cận các trường đại học hàng đầu Hong Kong.
Ông Vũ Hải Trường cho biết sự kết nối giữa hai bên hiện cũng đang mở rộng từ tuyển sinh sang hợp tác học thuật. Đại diện Cục Hợp tác quốc tế cùng nhiều trường đại học Việt Nam đã trực tiếp đối thoại với các cơ sở giáo dục Hong Kong, tạo nền tảng để ngày càng nhiều trường đại học và cả trường phổ thông của Việt Nam chủ động tìm hiểu cơ hội hợp tác với Hong Kong, thay vì chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống trong khu vực.
Việc nuôi dưỡng nhân tài cũng không dừng lại ở giảng đường. Bà Lê Đức Hạnh nhấn mạnh bên cạnh giáo dục đại học, hợp tác đào tạo nghề đang mở ra nhiều triển vọng mới khi Hong Kong có hệ thống đào tạo nghề hiện đại với Hội đồng Đào tạo nghề (VTC), trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.
Trên cơ sở đó, Tổng Lãnh sự quán đã chủ động kết nối Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) với VTC, kỳ vọng đặt nền móng cho các chương trình hợp tác cụ thể trong thời gian tới.
Song song với đào tạo là sự kết nối ngày càng chặt chẽ trong nghiên cứu khoa học. Việc HKU thu hút các nhà khoa học gốc Việt hàng đầu thế giới như Giáo sư Vũ Hà Văn, được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối thúc đẩy hợp tác giữa HKU với các trường đại học, viện nghiên cứu của Việt Nam.
Theo Giáo sư Bennett Yim, sự hiện diện của các nhà khoa học này sẽ góp phần mở rộng các chương trình hợp tác nghiên cứu và trao đổi học thuật trong tương lai.
Bên cạnh đó, bà Lê Đức Hạnh nêu rõ Tổng Lãnh sự quán sẽ tiếp tục mở rộng kết nối giữa các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp khoa học-công nghệ của Việt Nam với đối tác Hong Kong, đồng thời thúc đẩy hợp tác đào tạo sau đại học nhằm góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.
Không chỉ kết nối với các cơ sở giáo dục, HKU còn mở rộng hiện diện trực tiếp tại Việt Nam. Giáo sư Bennett Yim cho biết Trường Kinh doanh HKU (HKU Business School) đã thành lập trung tâm tại Thành phố Hồ Chí Minh và vận hành nhiều năm qua.
Trung tâm này vừa giúp nhà trường tăng cường hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, vừa hỗ trợ doanh nghiệp trong nước mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế. Theo ông, đây là minh chứng cho thấy hợp tác giáo dục đang ngày càng gắn chặt với nhu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của cả hai bên.
Có thể thấy, hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hong Kong đang chuyển từ mô hình tuyển sinh đơn thuần sang xây dựng một hệ sinh thái phát hiện, đào tạo và kết nối nhân tài. Từ trường phổ thông, giảng đường đại học đến các viện nghiên cứu và doanh nghiệp, những mắt xích này đang từng bước được nối liền, tạo điều kiện để người học phát triển toàn diện trong môi trường quốc tế.
Tuy nhiên, giá trị của mô hình hợp tác ấy không chỉ nằm ở việc có thêm nhiều học sinh, sinh viên Việt Nam học tập tại Hong Kong. Điều quan trọng hơn là triết lý đào tạo và cách phát triển nhân tài mà Hong Kong đang theo đuổi có thể mang lại những gợi mở gì cho chiến lược nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam.
Đầu tư vào con người
Sau những bước đi ban đầu trong kết nối chính sách và mở rộng hợp tác giữa các cơ sở giáo dục, điều quan trọng nhất mà Việt Nam và Khu hành chính đặc biệt Hong Kong cùng hướng tới không chỉ là tăng số lượng học sinh, sinh viên trao đổi hay các chương trình liên kết đào tạo.
Giá trị cốt lõi nằm ở việc hình thành một thế hệ nhân lực có tư duy toàn cầu, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với nền kinh tế tri thức. Đó cũng là lý do giáo dục ngày càng được xem là khoản đầu tư dài hạn cho sự phát triển của mỗi quốc gia.
Theo Giáo sư Chi Kin (Bennett) Yim, Giám đốc tuyển sinh và trao đổi sinh viên quốc tế của Đại học Hong Kong (HKU)- trường đại học lâu đời nhất Hong Kong và nhiều năm nằm trong nhóm các đại học hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng QS - thành công của Hong Kong trong nhiều thập niên qua gắn liền với chiến lược phát triển nhân tài một cách bền bỉ.
Ông cho rằng, dù Hong Kong đã bước sang một giai đoạn phát triển mới, nền tảng quan trọng nhất vẫn là việc liên tục đầu tư cho con người. Từ kinh nghiệm đó, ông nhận định Việt Nam - một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh của khu vực - hoàn toàn có thể tham khảo cách Hong Kong phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao như động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Giáo sư Bennett Yim chia sẻ vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao được thể hiện ở ba cấp độ. Ở tầm quốc gia, nhân tài là nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của nền kinh tế. Ở cấp độ doanh nghiệp, đội ngũ lao động được đào tạo bài bản giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, mở rộng hoạt động và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Với mỗi cá nhân, được học tập trong môi trường giáo dục chất lượng và có cơ hội kết nối quốc tế sẽ mở ra nhiều lựa chọn nghề nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để phát huy tối đa năng lực bản thân.
Triết lý đó được cụ thể hóa trong mô hình đào tạo của các trường đại học Hong Kong. Bên cạnh nền tảng học thuật, sinh viên được khuyến khích tham gia nghiên cứu, giải quyết các bài toán thực tiễn và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường.
Chương trình Co-op (Hợp tác Giáo dục - Thực nghiệp) của HKU là một ví dụ, giúp sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế thông qua các kỳ thực tập, qua đó nâng cao kỹ năng nghề nghiệp trước khi tốt nghiệp. Theo HKU, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau khi ra trường đạt gần 100%.
Những trải nghiệm của sinh viên Việt Nam đang học tập tại Hong Kong cũng cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận này. Sinh viên Đặng Đình Việt Anh, đang theo học ngành Khoa học dữ liệu và Kỹ thuật tại HKU, cho biết môi trường học tập quốc tế với sinh viên đến từ hơn 90 quốc gia không chỉ giúp mở rộng kiến thức chuyên môn mà còn rèn luyện khả năng thích ứng, tư duy đa văn hóa và kỹ năng lãnh đạo.
Theo Việt Anh, các trường đại học hàng đầu Hong Kong không chỉ đánh giá thành tích học tập mà còn coi trọng hoạt động ngoại khóa, khả năng tự lập và tinh thần dấn thân của người học.
Ở góc độ nghiên cứu, chị Nguyễn Thế Hồng Hạnh, nghiên cứu sinh tiến sỹ tại Trường Kinh doanh HKU, cho rằng điều tạo nên sức hút của môi trường học thuật Hong Kong không chỉ là cơ sở vật chất hay thứ hạng đại học, mà còn là văn hóa khuyến khích sáng tạo và tôn trọng tiềm năng của mỗi cá nhân.
Theo chị, các giáo sư luôn sẵn sàng trao đổi học thuật với nghiên cứu sinh, trong khi hội đồng tuyển sinh không chỉ nhìn vào thành tích sẵn có mà còn đánh giá cao tinh thần ham học hỏi, khả năng sáng tạo và triển vọng phát triển của ứng cử viên.
Theo Thạc sỹ Vũ Hải Trường, đại diện Phòng tuyển sinh HKU, triết lý giáo dục mà nhà trường theo đuổi là "học trong hạnh phúc," khuyến khích sinh viên chuyển từ tư duy cạnh tranh đơn thuần sang khát vọng khám phá, sáng tạo và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Theo ông, động lực nội tại mới là yếu tố giúp người học phát triển bền vững trong một thế giới luôn biến động.
Đối với Việt Nam, ý nghĩa của hợp tác giáo dục với Hong Kong không chỉ nằm ở cơ hội để học sinh, sinh viên tiếp cận môi trường đào tạo quốc tế. Quan trọng hơn, quá trình hợp tác đang tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục, nhà khoa học và doanh nghiệp hai bên chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Nhìn từ góc độ đó, giáo dục không còn là câu chuyện của riêng nhà trường hay người học, mà trở thành một cấu phần của chiến lược phát triển quốc gia. Những kết nối được xây dựng hôm nay giữa Việt Nam và Hong Kong - từ chính sách, cơ sở đào tạo đến các chương trình phát hiện và bồi dưỡng nhân tài - không chỉ mở thêm cơ hội cho thế hệ trẻ, mà còn góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững trong tương lai. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của hành trình "Kết nối tri thức - Kiến tạo nhân tài" mà hai bên đang cùng vun đắp./.
Tăng cường hợp tác giáo dục đại học, khoa học, sáng tạo Việt Nam và Trung Quốc