Với mục tiêu tạo lợi thế cạnh tranh và động lực tăng trưởng trong quá trình hội nhập toàn cầu bằng nguồn nhân lực chất lượng cao, Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh hoạt động đào tạo nhân lực trình độ quốc tế.
Xác định đây là “đột phá của đột phá,” Thành phố nghiên cứu, triển khai các cơ chế đặc thù nhằm thu hút chuyên gia, nhân tài, hỗ trợ giảng viên và người học các chương trình đào tạo nhân lực trình độ quốc tế.
Đổi mới toàn diện hệ sinh thái đào tạo
Đề án tổng thể đào tạo nhân lực trình độ quốc tế ở 8 ngành giai đoạn 2020-2035 và Đại học chia sẻ được Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt năm 2021, hướng đến hình thành nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế về chuyên môn, ngoại ngữ, tin học và kỹ năng mềm.
Tám ngành được thành phố định hướng đào tạo trình độ quốc tế gồm: Công nghệ thông tin-Truyền thông; Cơ khí-Tự động hóa; Trí tuệ Nhân tạo; Quản trị doanh nghiệp; Tài chính-Ngân hàng; Y tế; Du lịch và Quản lý đô thị.
Năm 2024, thành phố thí điểm đào tạo ở 4 ngành: Công nghệ thông tin-Truyền thông, Trí tuệ nhân tạo, Tài chính-Ngân hàng và Quản lý đô thị. Năm 2025 ngành Cơ khí-Tự động hóa được triển khai; các ngành còn lại sẽ thực hiện trong năm 2026 và 2027. Các chương trình thí điểm được triển khai bằng nguồn xã hội hóa, với sự hỗ trợ tích cực của các cơ sở giáo dục đại học.
Chương tình đào tạo nhân lực trình độ quốc tế ngành Công nghệ thông tin-Truyền thông do Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh triển khai, với 100 sinh viên đang theo học.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Quản Thành Thơ, Trưởng khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính (Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), cho rằng đào tạo nhân lực trình độ quốc tế không chỉ là mở chương trình chất lượng cao hoặc tổ chức giảng dạy bằng tiếng Anh, mà là đổi mới toàn diện hệ sinh thái đào tạo.
Trong quá trình triển khai, nhà trường chú trọng chuẩn mực học thuật, đảm bảo chương trình đào tạo, học liệu và chuẩn đầu ra quốc tế; đồng thời tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, tổ chức học kỳ doanh nghiệp, thực tập và đưa các bài toán thực tế vào giảng dạy, nghiên cứu. Hoạt động đào tạo bằng tiếng Anh, trao đổi học thuật và hợp tác quốc tế cũng được mở rộng, nhằm nâng cao năng lực hội nhập cho sinh viên.
Từ thực tiễn triển khai, nhà trường đề xuất thành phố xây dựng cơ chế đặt hàng đào tạo mang tính chiến lược, xác định rõ lĩnh vực, trình độ, số lượng và thời gian cần nhân lực. Thành phố cũng cần có cơ chế tài chính phù hợp đầu tư dài hạn cho giảng viên, học liệu, phòng thí nghiệm, nền tảng số, kiểm định và học bổng.
Với ngành Tài chính-Ngân hàng, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai thí điểm đào tạo hai khóa với 61 sinh viên. Dự kiến năm 2026, chương trình tiếp tục tuyển 40 chỉ tiêu theo mô hình song bằng với Đại học Rennes của Pháp.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Thị Thu Hồng (Trưởng ban Đào tạo, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh), chương trình được thiết kế theo định hướng tăng cường quốc tế hóa, chú trọng năng lực phân tích, tư duy định lượng và khả năng ra quyết định tài chính dựa trên dữ liệu.
Bên cạnh kiến thức cốt lõi của ngành, chương trình cập nhật nội dung về hoạt động của trung tâm tài chính quốc tế, hệ thống tiền tệ kỹ thuật số, đầu tư tài sản số, tài chính xanh, định giá tài sản phi truyền thống, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ và dữ liệu lớn... Sinh viên cũng được rèn luyện tư duy phản biện, nghiên cứu khoa học, làm việc nhóm và đạo đức nghề nghiệp; làm quen với môi trường học tập quốc tế.
"Để bảo đảm tính hiệu quả và bền vững của chương trình, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị Thành phố có cơ chế tài chính hỗ trợ đầu tư cơ sở dữ liệu tài chính quốc tế; kinh phí cấp học bổng thu hút sinh viên giỏi; xây dựng chính sách đặc thù cho chương trình," Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Thị Thu Hồng nói.
Chuyên ngành Quản lý đô thị được Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) triển khai với 39 sinh viên tuyển chọn từ ngành Đô thị học. Dự kiến 18 sinh viên đầu tiên của chương trình sẽ tốt nghiệp năm 2026 và 21 sinh viên tốt nghiệp năm 2027. Cùng với đó, năm 2026, trường mở ngành Quản lý phát triển đô thị và bất động sản, cập nhật các nội dung về quản lý đô thị quốc tế, trí tuệ nhân tạo, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, giao thông và quản trị đô thị.
Tiến sỹ Lê Thanh Hòa, Trưởng khoa Địa lý và Đô thị (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, chương trình được xây dựng hướng đến các tiêu chuẩn kiểm định quốc tế, đồng thời tích hợp cơ chế công nhận và quy đổi các chứng chỉ quốc tế có uy tín; trong đó, khoảng 50% môn chuyên ngành được giảng dạy bằng tiếng Anh. Sinh viên được thực tập tại các dự án, công trình và cơ quan quản lý đô thị và học với chuyên gia nước ngoài ở một số học phần.
Quá trình triển khai thí điểm chương trình tại trường còn gặp khó khăn trong việc thu hút nhân tài và nguồn lực đầu tư cho hạ tầng công nghệ giáo dục tiên tiến (VR/AR, Big Data platform, GIS lab). Nhà trường kiến nghị Thành phố sớm bố trí kinh phí hỗ trợ cho giai đoạn thí điểm; đồng thời ban hành cơ chế đặt hàng đào tạo có tính ràng buộc để bảo đảm đầu ra bền vững cho sinh viên.
Thúc đẩy hợp tác thực chất giữa “ba nhà”
Thực tế cho thấy, hợp tác “ba nhà”: Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp là điều kiện quan trọng để đào tạo nhân lực chất lượng cao, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn và mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trình độ quốc tế của thành phố.
Góc độ doanh nghiệp, bà Võ Xuân Lý, Giám đốc nhân sự Công ty Cổ phần IVS (Nhật Bản), cho biết doanh nghiệp đã hợp tác nhiều năm với Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trong đào tạo, thực tập và tuyển dụng.
Cụ thể, doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, cập nhật công nghệ mới, tiếp nhận sinh viên thực tập và tham gia dự án, hướng dẫn đồ án và tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp. Mô hình này giúp sinh viên nâng cao kiến thức, kỹ năng và khả năng thích nghi với môi trường quốc tế.
Tuy nhiên, theo bà Võ Xuân Lý, sự tham gia của doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo dù đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa thật sự linh hoạt, chưa tạo đủ điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình.
Hoạt động đào tạo có thời điểm chưa theo kịp công nghệ và nhu cầu của doanh nghiệp, trong khi sinh viên còn thiên về việc hoàn thành chương trình học hơn phát triển kỹ năng thực hành.
IVS đề xuất mở rộng cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào việc xây dựng chương trình, giảng dạy, đồng hướng dẫn dự án và tham gia hoạt động nghiên cứu ngay từ đầu nhằm thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các trường.
Bà Lê Thị Thanh, Trưởng Bộ phận Thương hiệu-Tuyển dụng Công ty Trách nhiệm hữu hạn Techtronic Industries, cho biết từ năm 2020, doanh nghiệp đã triển khai các chương trình hợp tác với các trường đại học, như hướng nghiệp, tham quan nhà máy, ngày hội việc làm và thực tập. Từ năm 2024 đến nay, doanh nghiệp tiếp nhận khoảng 150 sinh viên năm thứ ba, thứ tư tham gia chương trình thực tập hưởng lương trong ba tháng.
Hiện, khoảng 30% nhân sự của công ty tốt nghiệp từ Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Đơn vị cũng tài trợ trang thiết bị cho một số trường đại học tại Thành phố với tổng giá trị hơn 2,3 tỷ đồng.
"Tham gia vào quá trình đào tạo ở trường, các chuyên gia của doanh nghiệp trực tiếp cập nhật xu hướng công nghệ, giúp sinh viên rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng. Để việc hợp tác đi vào thực chất, hiểu quả hơn nữa, doanh nghiệp mong muốn tiếp tục tham gia xây dựng chương trình, tăng các học phần thực tiễn và đồng hành cùng sinh viên," bà Lê Thị Thanh cho biết thêm.
Góc độ nhà trường, Tiến sỹ Lê Thanh Hòa kiến nghị Thành phố thiết lập hệ thống dự báo cung-cầu nhân lực theo từng năm, từng lĩnh vực, để làm cơ sở cho các cơ sở đào tạo hoạch định chính sách đào tạo dài hạn.
Doanh nghiệp cũng cần chủ động hơn trong việc tham gia đào tạo thông qua việc cấp học bổng, cơ hội thực tập chất lượng cao và hợp tác nghiên cứu ứng dụng và đặt hàng đào tạo, để chương trình luôn bám sát thực tiễn.
Trong giai đoạn 2026-2030, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục xác định đào tạo nhân lực chất lượng cao, trình độ quốc tế là “đột phá của đột phá.” Thành phố sẽ nghiên cứu các chính sách đặc thù về ưu đãi đầu tư, sử dụng ngân sách, tài sản công, thu hút chuyên gia, nhân tài và hỗ trợ tài chính cho giảng viên, người học; đồng thời xây dựng chính sách học bổng thu hút người học và cơ chế trọng dụng nhân tài khoa học, công nghệ.
Thành phố cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp trong đào tạo nhân lực trình độ cao, đặt hàng đào tạo nhân lực gắn với chỉ tiêu, chuẩn đầu ra và cam kết sử dụng sau đào tạo; thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách nhà nước.
Đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Thành phố đã yêu cầu các sở, ngành rà soát, điều chỉnh đề án với tầm nhìn đến năm 2035, bám sát thực tiễn Thành phố, chiến lược quốc gia và các nghị quyết liên quan.
Hoạt động đào tạo phải có tính đón đầu, gắn với các nhớm công nghệ chiến lược và tập trung giải quyết những vấn đề lớn, thực tiễn của Thành phố.
Chính quyền Thành phố cam kết tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi nhất về cơ chế, chính sách, để mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp đạt kết quả thực chất, tạo đột phá trong đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ quốc tế./.
Kết nối các nguồn lực quốc tế hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ sinh thái phát triển trí tuệ nhân tạo
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ông Eric Schmidt và Đoàn chuyên gia tiếp tục quan tâm, hỗ trợ Việt Nam xây dựng tầm nhìn, chính sách và hệ sinh thái phát triển trí tuệ nhân tạo...
