Là tỉnh có ba mặt giáp biển, Cà Mau-vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc đang trở thành một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề và rõ rệt nhất bởi biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thiên tai cực đoan.
Nhằm cụ thể hóa Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, tỉnh Cà Mau đang triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược, chuyển đổi từ phương thức ứng phó bị động sang quản lý rủi ro chủ động, phát triển kinh tế sinh thái thích ứng thuận thiên.
Những thách thức từ biến đổi khí hậu
Với đặc điểm tự nhiên có địa hình thấp, hệ thống sông, kênh, rạch dày đặc và cơ cấu kinh tế phụ thuộc lớn vào nông, lâm, thủy sản, Cà Mau đang đối mặt với các tác động bất lợi của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thời tiết cực đoan.
Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN, ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng sâu rộng đến các ngành sản xuất chủ lực, sinh kế, thu nhập, sức khỏe, cơ sở hạ tầng và điều kiện sống của người dân tỉnh Cà Mau.
Các tác động này có tính liên ngành, liên vùng và có xu hướng gia tăng khi kết hợp với nước biển dâng, sụt lún đất, khai thác tài nguyên chưa hợp lý và suy giảm các hệ sinh thái tự nhiên.
Cũng theo ông Tô Hoài Phương, tác động của biến đổi khí hậu thể hiện vô cùng rõ nét trên các ngành kinh tế mũi nhọn. Đối với thủy sản - trụ cột kinh tế của địa phương, nắng nóng gay gắt kéo dài làm nhiệt độ nước tăng cao, làm biến đổi các yếu tố môi trường ao nuôi như độ mặn, độ pH và hàm lượng ôxy hòa tan.
Các hiện tượng thời tiết cực đoan như dông, lốc, triều cường, biến động đột ngột về nhiệt độ khiến thủy sản bị sốc môi trường, phát sinh dịch bệnh nguy hiểm.
Đi kèm với đó, tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển, sạt lở bờ ao diễn biến phức tạp không chỉ gây thất thoát sản lượng mà còn làm tăng chi phí cải tạo đầm nuôi và phục hồi sản xuất của người dân.
Cùng đó, hạn hán và xâm nhập mặn làm cho lịch thời vụ và điều kiện sản xuất trở nên khó dự báo. Ranh mặn có thể xuất hiện sớm, kéo dài hoặc biến động nhanh theo thủy triều, gió và điều kiện khí tượng.
Điều này gây khó khăn cho việc xác định thời điểm lấy nước, tiêu nước, xuống giống, thả nuôi và thu hoạch. Tại các vùng sản xuất có hệ thống thủy lợi khép kín hoặc bán khép kín, việc vận hành cống, đập, trạm bơm và kênh dẫn phải đồng thời đáp ứng nhiều yêu cầu khác nhau như ngăn mặn, giữ ngọt, tiêu úng, cấp nước cho nuôi trồng thủy sản và bảo vệ môi trường.
Trong một số thời điểm, nhu cầu nước của các ngành và các vùng sản xuất có thể mâu thuẫn với nhau, làm cho công tác điều tiết và phân phối nước gặp nhiều khó khăn.
“Cà Mau là tỉnh cực Nam của Tổ quốc, có ba mặt giáp biển, địa hình thấp, tương đối bằng phẳng, hệ thống sông, kênh, rạch dày đặc và phần lớn dân cư sinh sống tại khu vực nông thôn. Với đặc điểm tự nhiên và cơ cấu kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, Cà Mau là một trong những địa phương chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan,” ông Tô Hoài Phương cho biết.
Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Cà Mau Phạm Thanh Hải, tình trạng xói lở bờ biển ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại khu vực ven biển Đông và ven biển Tây, làm suy giảm diện tích rừng phòng hộ, ảnh hưởng trực tiếp đến vai trò “lá chắn xanh” bảo vệ đất liền và cộng đồng dân cư.
Chia sẻ thêm về thực trạng này, ông Tạ Hoàng Nam, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Tân Thuận cho biết, triều cường dâng cao, sóng biển dữ dội đã tàn phá đai rừng phòng hộ; có những năm biển lấn sâu vào đất liền từ 30-40 mét, cuốn trôi nhiều diện tích rừng xung yếu, uy hiếp trực tiếp an toàn khu dân cư.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, hạn hán và xâm nhập mặn không chỉ gây thiếu nước cục bộ trong mùa khô mà còn tạo ra sức ép tổng hợp đối với an ninh nguồn nước, sinh kế người dân, hoạt động sản xuất và sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Những thách thức này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau: thiếu nước làm tăng chi phí sản xuất, suy giảm thu nhập; thu nhập giảm làm hạn chế khả năng đầu tư thích ứng; trong khi việc khai thác nước dưới đất để bù đắp thiếu hụt lại làm gia tăng nguy cơ sụt lún và suy thoái nguồn nước.
Vì vậy, tỉnh Cà Mau xác định chuyển mạnh từ phương thức ứng phó tình huống sang quản lý rủi ro chủ động; đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống cấp nước, trữ nước và điều tiết nước; tăng cường quan trắc, dự báo và chia sẻ dữ liệu; kiểm soát khai thác nước dưới đất; chuyển đổi mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện nguồn nước; nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, doanh nghiệp và các ngành sản xuất trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn.
Chủ động ứng phó, phát triển sản xuất bền vững
Trước thực trạng thiên tai và biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, việc ứng phó ở Cà Mau không còn dừng lại ở mức khắc phục sự cố ngắn hạn mà đã trở thành một chiến lược phát triển dài hạn.
Quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo tại Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, tỉnh Cà Mau đang chủ động chuyển mạnh từ phương thức “ứng phó tình huống” sang “quản lý rủi ro chủ động,” kết hợp hài hòa giữa giải pháp công trình và phi công trình, lấy phát triển kinh tế sinh thái thuận thiên làm định hướng trung tâm.
Việc ứng phó biến đổi khí hậu được tỉnh xem là cơ hội để chuyển đổi ngành nông nghiệp sang mô hình sinh thái, hiện đại, tuần hoàn, phát thải thấp, nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, để bảo vệ sản xuất, ổn định sinh kế và phát triển bền vững, ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau cần thực hiện đồng bộ cả giải pháp công trình và phi công trình, kết hợp giữa phòng ngừa rủi ro trước mắt với tái cơ cấu sản xuất lâu dài.
Trọng tâm là bảo đảm an ninh nguồn nước; tổ chức sản xuất theo vùng sinh thái; phát triển các mô hình tôm - lúa, tôm - rừng, nuôi thủy sản tuần hoàn; bảo vệ rừng và bờ biển; ứng dụng khoa học-công nghệ; phát triển chuỗi giá trị và nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng.
Để bảo vệ sản xuất, ổn định sinh kế và thực hiện hiệu quả Kết luận số 75-KL/TW, tỉnh Cà Mau xác định triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trong thời gian tới. Trước hết là bảo đảm an ninh nguồn nước và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo.
Tỉnh đẩy mạnh đầu tư hạ tầng quan trắc tự động, nâng cao năng lực dự báo sớm ranh mặn, triều cường và thời tiết cực đoan để chính quyền và người dân chủ động ứng phó, tổ chức thời vụ; đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống cấp, trữ và điều tiết nước, nâng cấp các hồ chứa nước ngọt, hệ thống thủy lợi khép kín, phân vùng cấp nước hợp lý.
Việc khai thác nước dưới đất cũng được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ sụt lún và suy thoái nguồn nước. Song song với đó, Cà Mau cũng chú trọng tổ chức lại sản xuất theo vùng sinh thái thích ứng, thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp phù hợp với ba vùng sinh thái đặc thù là mặn, ngọt và lợ.
Các mô hình sản xuất thông minh như tôm - lúa, tôm - rừng, nuôi thủy sản tuần hoàn, quảng canh cải tiến phát thải thấp tiếp tục được phát triển, nhân rộng; việc chuyển đổi mô hình sản xuất cũng được gắn liền với phân vùng nguồn nước, điều kiện sinh thái, khả năng chịu tải môi trường và kết nối chuỗi giá trị, qua đó giúp gia tăng giá trị sản phẩm, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn về vốn, kỹ thuật và thị trường.
Bên cạnh việc tổ chức lại sản xuất, việc bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái và hạ tầng phòng chống thiên tai cũng được tỉnh đặc biệt quan tâm. Các chương trình trồng rừng phòng hộ ven biển, bảo vệ và phục hồi các dải rừng phòng hộ ven biển cũng được triển khai quyết liệt; công tác phòng, chống sạt lở, ngập úng, cháy rừng được chủ động thực hiện thông qua việc nâng cấp hệ thống đê biển, đê sông, đầu tư các công trình kè chống sạt lở tại những điểm nóng xung yếu. Cùng đó, việc quy hoạch lại dân cư, chủ động di dời các hộ dân ở vùng nguy cơ cao đến nơi tái định cư an toàn được tập trung thực hiện.
Ngoài các giải pháp công trình, tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và hoàn thiện cơ chế, chính sách, xem đây là đòn bẩy quan trọng cho quá trình thích ứng lâu dài. Đồng thời, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa và hợp tác quốc tế, đầu tư hạ tầng đa mục tiêu, phục vụ phát triển kinh tế biển bền vững.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau, biến đổi khí hậu tuy mang đến nhiều thách thức gay gắt nhưng cũng chính là động lực để ngành nông nghiệp Cà Mau đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu.
Với việc thực hiện đồng bộ cả giải pháp công trình và phi công trình, kết hợp giữa phòng ngừa trước mắt với tái cơ cấu lâu dài, cùng sự chủ động, quyết liệt của chính quyền và sự linh hoạt của người dân, tỉnh Cà Mau đang từng bước vượt qua thách thức do biến đổi khí hậu, quyết tâm biến khó khăn thành động lực phát triển, hiện thực hóa các mục tiêu của Kết luận số 75-KL/TW, xây dựng địa phương phát triển nhanh, bền vững.
“Việc ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ nhằm giảm thiểu thiệt hại mà cần được xem là cơ hội để ngành nông nghiệp Cà Mau chuyển đổi sang mô hình phát triển sinh thái, hiện đại, tuần hoàn, phát thải thấp, thích ứng với điều kiện tự nhiên và có giá trị gia tăng cao, qua đó bảo đảm hài hòa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường,” Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau nhấn mạnh./.
Cà Mau cụ thể hóa mục tiêu trồng hơn 1 triệu cây xanh ứng phó biến đổi khí hậu
Tỉnh Cà Mau cùng Bộ Tư lệnh Quân khu 9 tổ chức Lễ phát động "Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ" năm 2026, nhằm cụ thể hóa chiến lược phát triển kinh tế xanh, xây dựng nông thôn mới.
