Chiều 14/9, các bác sỹ Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) đã có buổi chia sẻ về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần. Đáng lưu ý khi các bác sỹ cảnh báo hiện nay có tình trạng nhiều trẻ là thanh thiếu niên tự gây thương tích, hủy hoại bản thân.
Thạc sỹ Nguyễn Việt Hà - Viện Sức khỏe tâm thần dẫn chứng một bệnh nhân N.M.A, nữ, 15 tuổi (học sinh lớp 10), được gia đình đưa vào viện với nhiều vết rạch ở cẳng tay, tự gây thương tích cho bản thân. Em là một trong nhiều bạn thanh thiếu niên được theo dõi và điều trị tại Viện sức khỏe Tâm thần.
Tự rạch tay bằng dao lam
Bác sỹ Hà cho hay, khi vào viện N.M.A. ở trong tình trạng gia đình phát hiện nhiều vết rạch ở cẳng tay, bệnh nhân thu mình, buồn chán và giảm sút học tập rõ rệt và thường xuyên gặp khó khăn trong hòa đồng, kết nối với tập thể.
Trước đó, M.A. là một học sinh tính cách hiền lành, có phần nhút nhát, hướng nội. Bước vào lớp 10, em phải đối mặt với áp lực học tập tăng vọt cùng sự đứt gãy trong giao tiếp với cha mẹ. Cảm giác bị kỳ vọng quá sức nhưng không được thấu hiểu khiến em dần rút lui khỏi các tương tác thực tế và tìm kiếm sự trú ẩn trên không gian mạng. Chiếc điện thoại thông minh, từ một công cụ giải trí ban đầu, đã nhanh chóng trở thành thế giới duy nhất - nơi em tìm thấy sự hiện diện của bản thân.
Theo bác sỹ Hà, ban đầu, M.A. chỉ lướt mạng xã hội để xem các nội dung giải trí thông thường. Tuy nhiên, khi tâm trạng bắt đầu đi xuống, em tìm kiếm và dừng lại lâu hơn ở những video chia sẻ nỗi buồn của người trẻ. Thuật toán gợi ý của nền tảng lập tức nắm bắt "tín hiệu" này. Chỉ trong vài tuần, nguồn cấp dữ liệu của M.A. hoàn toàn bị bao phủ bởi các nội dung mang màu sắc tiêu cực, nhạc trầm buồn, những câu trích dẫn vô vọng và các đoạn video lãng mạn hóa sự cô đơn.
Khung giờ sử dụng mạng xã hội của M.A. dịch chuyển dần về đêm, kéo dài liên tục từ 23h đến 2-3h sáng hôm sau. Khi em trở thành nạn nhân của những lời chế giễu trên trang Confession (một trang mạng xã hội ẩn danh nơi mọi người gửi tâm sự) của trường. Đỉnh điểm vào một đêm sau khi M.A. tranh cãi gay gắt với cha mẹ, các luồng cảm xúc tiêu cực (uất hận, sợ hãi, hoảng loạn) bùng nổ vượt quá khả năng chịu đựng.
M.A kể, em nhớ đến những lần mình nhìn thấy nội dung rạch tay trên mạng xã hội. Một sự thôi thúc tự nhiên xuất hiện khiến em đi tìm dao lam rạch liên tiếp 3 đường ở cẳng tay. M.A. giãi bày: "Nỗi đau thể xác ngay lập tức làm em dễ chịu hơn, quên đi nỗi đau trong đầu. Giống như một van xả áp suất, nếu không rạch tay lúc đó, em cảm giác đầu mình sẽ nổ tung."
Dần dần sau đó, M.A thực hiện việc rạch tay ngày càng thường xuyên hơn mỗi khi gặp căng thẳng. Các vết thương trên cẳng tay em ngày càng chằng chịt đè lên nhau, vết cũ chưa lành, vết mới đã xuất hiện.
Đồng thời, M.A. chụp ảnh vết thương đăng ẩn danh vào hội nhóm kín trên mạng xã hội. Trong cộng đồng ảo này, hình ảnh vết rạch trở thành một "mật mã chung." Nhận được hàng chục bình luận đồng cảm ("Tớ hiểu cảm giác của cậu", "Cùng cố gắng nhé"), M.A. cảm thấy nỗi đau của mình lần đầu tiên được thừa nhận. Hành vi tự hại lúc này mang ý nghĩa khẳng định bản dạng nhóm, giúp M.A. thoát khỏi cảm giác bị lạc loài. Tuy nhiên điều đó lại càng khiến M.A nghĩ rằng việc mình tự gây thương tích như vậy là đúng đắn.
M.A không chia sẻ căng thẳng hay việc mình tự gây thương tích cho bố mẹ vì sự kết nối không tốt với gia đình. Em thường xuyên mặc áo dài tay để che đi những vết rạch. Em hoàn toàn bất lực trong việc dùng lời nói để diễn đạt sự sụp đổ của mình cho cha mẹ hiểu.
Những vết rạch tay chỉ là sự giảm căng thẳng tạm thời và không thể giải quyết được những áp lực trong cuộc sống tích luỹ ngày càng tăng. Dần dần, M.A ngày càng trở nên thu mình, dễ cáu gắt, thường xuyên buồn chán, mệt mỏi, chậm chạp, giảm tập trung chú ý, học tập giảm sút, suy nghĩ tự ti, bi quan về tương lai, không muốn ăn uống, gầy sút cân, đêm ngủ kém.
Một ngày, M.A được người nhà phát hiện kịp thời khi đang định thực hiện hành vi rạch tay. M.A được người nhà đưa đến Viện sức khỏe Tâm thần, nhập viện điều trị nội trú.
Duy trì giao tiếp cởi mở, quan sát những thay đổi bất thường ở trẻ
Theo bác sỹ Nguyễn Việt Hà, bệnh nhân M.A. chỉ là một trong nhiều bạn thanh thiếu niên được theo dõi và điều trị tại Viện. Với các biểu hiện trên, trẻ được chẩn đoán giai đoạn trầm cảm và đặc biệt chú ý về hành vi tự gây thương tích của em. Sau khi được điều trị chuyên khoa, tình trạng sức khoẻ của bệnh nhân trên đang dần được cải thiện sau nhiều tháng điều trị nội trú và ngoại trú.
Theo Thạc sỹ Nguyễn Thành Long - Viện Sức khỏe tâm thần, mạng xã hội không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến hành vi tự gây thương tích, nhưng có thể làm gia tăng nguy cơ ở những trẻ vốn đã có yếu tố dễ tổn thương. Tự gây thương tích không có ý định tự sát là hành vi cố ý gây tổn thương cho cơ thể nhưng không nhằm mục đích kết thúc cuộc sống. Hành vi này có thể được sử dụng như một cách điều hòa cảm xúc, giải tỏa căng thẳng, giảm đau khổ hoặc tự trừng phạt bản thân.
Bác sỹ Long phân tích, hành vi tự gây thương tích với hành vi tự sát là hai hành vi khác nhau về mục đích, nhưng tự gây thương tích là một yếu tố nguy cơ quan trọng liên quan đến tự sát khi tình trạng tiến triển.
Theo chuyên gia, một trong những cơ chế trên mạng xã hội là lây lan xã hội. Trẻ có thể bắt đầu xem các nội dung tiêu cực vì tò mò hoặc do tâm trạng buồn chán. Sau đó thuật toán tiếp tục đề xuất các nội dung tương tự, khiến trẻ ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với hình ảnh, ngôn ngữ và trải nghiệm liên quan đến tự gây thương tích. Bên cạnh đó các cộng đồng trực tuyến có thể tạo cảm giác được đồng cảm, nhưng trong một số trường hợp cũng làm tăng nguy cơ bắt chước khi trẻ thường xuyên tiếp xúc với người có hành vi tương tự.
Theo bác sỹ Long, khi trẻ tiếp xúc với những hội nhóm, có hành vi tự hại, việc xử lý không nên chỉ dừng ở cấm trẻ sử dụng mạng xã hội. Gia đình và nhà trường cần duy trì giao tiếp cởi mở, quan sát những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ và học tập của trẻ.
Khi phụ huynh phát hiện trẻ tự gây thương tích, người lớn không nên trách mắng hoặc chỉ yêu cầu trẻ "không được làm nữa," mà cần tìm hiểu nguyên nhân phía sau hành vi và đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa khi cần thiết. Bởi sự can thiệp sớm và đúng chuyên khoa chính là chìa khóa tháo gỡ tổn thương, trả lại sự phát triển lành mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần cho thế hệ trẻ./.
UNICEF cảnh báo về trẻ em bị bóc lột, xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ
Bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ là các hành vi mà công nghệ số và các nền tảng trực tuyến sử dụng để tạo điều kiện, làm gia tăng tình trạng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em.
