Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin vào tháng 5/2026 không chỉ củng cố nền tảng ngoại giao mà còn đánh dấu sự chuyển hướng trọng tâm trong hợp tác Nga-Trung và tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.
Đánh giá về sự kiện này, ông Ding Chao, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Nga, Đông Âu và Trung Á thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS), nhận định: Hợp tác kinh tế Nga-Trung đang chuyển từ việc mở rộng quy mô đơn thuần sang một giai đoạn phát triển chất lượng cao mới, với lực đẩy từ hợp tác về mặt thể chế và nỗ lực đổi mới sáng tạo.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho rằng hai bên cần tập trung vào mục tiêu phát triển của mỗi nước, phát huy đầy đủ đặc trưng toàn diện và hoàn thiện của cơ chế hợp tác Trung-Nga.
Điểm nhấn của hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Nga-Trung là việc thảo luận và ký kết nhiều văn kiện nhằm đưa quan hệ kinh tế vĩ mô đi vào thực chất.
Một trong những kết quả đáng chú ý nhất là việc hai bên nhất trí gia hạn Hiệp ước Láng giềng hữu nghị và hợp tác Trung - Nga, văn kiện được ký lần đầu năm 2001 và được xem là nền tảng pháp lý cho quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước.
Ngoài hợp tác chính trị và ngoại giao, hợp tác kinh tế tiếp tục là điểm sáng trong quan hệ song phương.
Theo Tổng thống Vladimir Putin, Nga và Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống thương mại song phương ổn định, được bảo vệ khỏi ảnh hưởng bên ngoài và các xu hướng tiêu cực trên thị trường toàn cầu.
Trung Quốc đã duy trì vị thế đối tác thương mại lớn nhất của Nga suốt 16 năm liên tiếp và điều này đang được phản ánh rất rõ qua các số liệu hải quan mới nhất.
Sau giai đoạn tăng trưởng nóng và đạt mức kỷ lục hơn 244 tỷ USD vào năm 2024, tổng kim ngạch thương mại song phương đã trải qua một nhịp điều chỉnh trong năm 2025, giảm 6,9% xuống còn 228,1 tỷ USD do biến động giá năng lượng toàn cầu và nhu cầu tiêu dùng nội địa tại Nga có phần chững lại.
Tuy nhiên, bước sang đầu năm 2026, hoạt động giao thương đã ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ.
Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại hai chiều trong bốn tháng đầu năm 2026 đã tăng 19,7% so với cùng kỳ năm ngoái và đạt mức 85,24 tỷ USD.
Chỉ tính riêng trong tháng 4/2026, con số này đạt 23,7 tỷ USD, tăng 7% so với tháng trước đó.Đáng chú ý, cơ cấu tăng trưởng diễn ra đồng đều ở cả hai chiều: xuất khẩu từ Trung Quốc sang Nga tăng 23,1% (đạt 37,83 tỷ USD), trong khi xuất khẩu của Nga sang Trung Quốc tăng 17% (đạt 47,41 tỷ USD). Nga tiếp tục duy trì thặng dư thương mại ổn định với mức 9,58 tỷ USD trong giai đoạn này.
Trên cơ sở đó bức tranh thương mại Nga-Trung cho thấy một cấu trúc mang tính bổ trợ cao. Chuyên gia Dinh Chao nhấn mạnh lợi thế cốt lõi nằm ở mức độ tin cậy chính trị cao, cùng với ý chí và năng lực của cả hai quốc gia trong việc duy trì sự độc lập, tự chủ về mặt chiến lược.
Ở khía cạnh năng lượng và tài nguyên, Nga tiếp tục đóng vai trò là nhà cung cấp thiết yếu cho cỗ máy công nghiệp của Trung Quốc. Đáng chú ý, dự án đường ống dẫn khí Power of Siberia 1 đã vượt công suất thiết kế 38 tỷ m3/năm vào năm 2025, đạt 38,8 tỷ m3.
Cùng với đó, lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Trung Quốc nhập từ Nga đã đạt xấp xỉ 10 triệu tấn mỗi năm. Nga đang nỗ lực đạt được các thỏa thuận năng lượng dài hạn mới với Trung Quốc, bao gồm cả tiến triển đối với đường ống dẫn khí Power of Siberia 2 vốn đã bị trì hoãn từ lâu.
Đây là dự án đường ống dẫn khí đốt dài 2.600 km, có khả năng vận chuyển 50 tỷ m3 khí đốt tự nhiên của Nga mỗi năm sang Trung Quốc thông qua Mông Cổ.
Để đa dạng hóa xuất khẩu, Nga cũng ghi nhận đà tăng trưởng mạnh đối với các mặt hàng nông sản, quặng và nhôm. Đặc biệt trong quý 1/2026, xuất khẩu vàng và bạc của Nga sang Trung Quốc đã tăng gấp bốn lần, một động thái mang tính chiến lược nhằm tạo thuận lợi cho việc thanh toán và giảm thiểu ảnh hưởng từ biến động tài chính quốc tế.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đã nhanh chóng định hình lại thị trường tiêu dùng và công nghiệp tại Nga. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc đang chuyển dịch từ hàng tiêu dùng cơ bản sang các thiết bị cơ điện, máy móc công nghiệp và linh kiện ôtô giá trị cao.
Chỉ trong quý 1/2026, lượng ôtô và linh kiện từ Trung Quốc xuất sang Nga đã đạt 3,7 tỷ USD. Song song đó, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng bùng nổ, với kim ngạch bưu kiện miễn thuế đạt 1,8 tỷ USD trong cùng kỳ.Dù vậy, cấu trúc hợp tác này vẫn đang vận hành với những điểm nghẽn và giới hạn khách quan.
Ông Pavel Kiparisov, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Nga-Trung (RCGC), cho rằng hợp tác Nga-Trung cũng đối mặt với một rào cản mang tính hệ thống khác về con người.
Theo ông Kiparisov, đang có sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các chuyên gia am hiểu sâu sắc về rào cản ngôn ngữ và hệ thống pháp luật của mỗi nước, khiến việc triển khai các dự án hợp tác sâu gặp khó khăn.
Về triển vọng trong giai đoạn tiếp theo, giới quan sát nhận định quan hệ kinh tế Nga-Trung Quốc sẽ tập trung vào nâng cấp chất lượng thay vì chỉ mở rộng quy mô.
Trọng tâm hợp tác đang dần dịch chuyển từ thương mại tài nguyên thuần túy sang việc đảm bảo sự xuyên suốt của chuỗi cung ứng công nghiệp, mở rộng nghiên cứu chung trong giáo dục đại học và thúc đẩy các khoản đầu tư vốn dài hạn.
Bên cạnh đó, việc nới lỏng và mở rộng chính sách miễn thị thực cũng đang tạo ra một làn sóng du lịch và giao thương tiểu ngạch nhộn nhịp tại các khu vực biên giới.
Nhằm giải quyết triệt để "điểm nghẽn" về nhân sự, hai nước cũng quyết định khởi động Năm Giáo dục Nga-Trung kéo dài trong giai đoạn 2026-2027. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ làm sâu sắc thêm các trao đổi giáo dục mang tính thực tiễn, cung cấp nền tảng nhân tài vững chắc để phục vụ trực tiếp cho các dự án hợp tác song phương trong tương lai.
Dù vẫn còn một số điểm nghẽn, song sự tin cậy chiến lược và nhu cầu bổ trợ lẫn nhau giữa Nga và Trung Quốc rất vững chắc.
Trục thương mại Nga - Trung Quốc được dự báo sẽ tiếp tục duy trì sự ổn định, định hình một trong những dòng chảy kinh tế quan trọng và có sức ảnh hưởng sâu rộng đến trật tự chuỗi cung ứng toàn cầu trong giai đoạn tới./.
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga 16 năm liên tiếp
Quan hệ đối tác phối hợp chiến lược toàn diện Trung-Nga trong kỷ nguyên mới đang vận hành ở mức độ cao, đạt nhiều kết quả thực chất trên nhiều lĩnh vực hợp tác.
