Thị trường trang sức đá quý đang trải qua giai đoạn nhiều biến động, đặc biệt là ở phân khúc kim cương khi giá trị giao dịch trên thị trường thứ cấp sụt giảm mạnh, thanh khoản yếu và niềm tin của người mua bị ảnh hưởng.
Diễn biến này cũng khiến nhiều người băn khoăn về sự khác biệt giữa vàng và kim cương trong vai trò tích lũy tài sản, đồng thời đặt ra câu hỏi về nguyên tắc lựa chọn tài sản phù hợp để hạn chế rủi ro trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.
Để phân tích rõ hơn về những vấn đề này, phóng viên TTXVN đã phỏng vấn chuyên gia Phan Dũng Khánh - người có nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu về thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường kim loại quý.
- Sau những biến động của thị trường kim cương thời gian gần đây, không ít người đặt câu hỏi liệu vàng có thể chịu tác động tương tự hay không. Theo ông, sự so sánh này có cơ sở hay không? Xét về bản chất đầu tư, vàng và kim cương khác nhau như thế nào về khả năng giữ giá trị, tính thanh khoản và mức độ an toàn?
Chuyên gia tài chính Phan Dũng Khánh: Nếu nói về khả năng giữ giá thì kim cương vẫn giữ được giá trị ở mức độ nhất định. Chẳng hạn, khi mua một viên kim cương có giấy chứng nhận với giá 100 triệu đồng, nhiều đơn vị bán cam kết thu mua lại khoảng 80-90% giá trị, tức khoảng 80-90 triệu đồng. Giả sử sau 10 năm người mua bán lại viên kim cương đó thì vẫn có thể thu về mức giá đã được cam kết từ trước. Theo nghĩa đó, có thể nói kim cương có khả năng giữ giá.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng điều này chỉ đúng khi đáp ứng được nhiều điều kiện. Trước hết, người mua thường phải bán lại đúng nơi đã mua. Đồng thời, đơn vị bán phải còn tồn tại sau 10-20 năm hoặc lâu hơn để thực hiện cam kết. Vì vậy, khả năng giữ giá của kim cương phụ thuộc rất lớn vào uy tín và sự tồn tại của đơn vị bán.
Bên cạnh đó, nếu nắm giữ trong thời gian dài thì cũng phải tính đến những yếu tố như lạm phát, sự thay đổi của giá trị đồng tiền hay tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Khi đó, số tiền thu về sau nhiều năm có thể không còn mang giá trị thực tương đương với thời điểm mua.
Trong khi đó, vàng cũng có thể giảm giá trong ngắn hạn. Mua hôm nay thì ngày mai giá có thể xuống và nhà đầu tư vẫn có thể bị lỗ. Tuy nhiên, xét trong trung và dài hạn, giá vàng thường có xu hướng tăng. Đó là vì vàng từ lâu được xem là tài sản phòng ngừa lạm phát và bảo vệ giá trị trước những rủi ro, bất định của nền kinh tế.
Điểm khác biệt lớn nhất là khái niệm "đảm bảo giá trị theo thời gian." Với kim cương, người ta có thể nói là giữ giá nhưng không ai xem đó là tài sản đảm bảo giá trị theo thời gian. Khái niệm này gần như chỉ được dùng cho vàng và cũng là cách nhìn nhận phổ biến của giới đầu tư.
Ngay cả những kim loại quý khác như bạc hay đồng, dù có nhiều điểm tương đồng với vàng, cũng không được coi là tài sản đảm bảo giá trị theo thời gian. Vì vậy, nếu nói đến khả năng bảo toàn giá trị trong dài hạn thì vàng vẫn là tài sản được thị trường và nhà đầu tư thừa nhận nhiều nhất.
- Trong bối cảnh hiện nay, những yếu tố nào sẽ chi phối diễn biến của thị trường vàng Việt Nam, thưa ông? Giá vàng trong nước sẽ chịu tác động lớn hơn từ xu hướng của thị trường thế giới hay từ các yếu tố đặc thù như chính sách quản lý, nguồn cung và tâm lý nhà đầu tư?
Chuyên gia Tài chính Phan Dũng Khánh: Yếu tố tác động lớn nhất đến giá vàng trong nước vẫn là diễn biến của giá vàng thế giới. Thông thường, khi giá vàng thế giới tăng thì giá vàng trong nước cũng sẽ tăng theo xu hướng đó. Mức tăng có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy từng thời điểm nhưng xu hướng nhìn chung vẫn đồng pha.
Đúng là có những giai đoạn giá vàng thế giới tăng nhưng giá trong nước đi ngang hoặc giảm nhẹ. Tuy nhiên, những diễn biến như vậy thường chỉ mang tính ngắn hạn. Về dài hạn, giá vàng trong nước vẫn bám sát xu hướng của thị trường quốc tế.
Lý do là vàng là một loại tài sản mang tính toàn cầu. Khác với cổ phiếu hay các tài sản tài chính gắn với từng quốc gia, vàng không thuộc về bất kỳ nền kinh tế hay tổ chức phát hành nào. Chính vì vậy, giá vàng ở các thị trường đều có sự liên thông rất chặt chẽ với giá vàng thế giới.
Tất nhiên, giá vàng trong nước vẫn chịu tác động từ nhiều yếu tố khác. Nếu giả sử tổng mức tác động là 100%, thì ảnh hưởng từ giá vàng thế giới có thể chiếm khoảng 70-80%, tùy từng giai đoạn. Nhưng nhìn chung, yếu tố quốc tế luôn chiếm tỷ trọng lớn hơn 50%.
Phần còn lại đến từ các yếu tố trong nước như cung-cầu, chính sách quản lý và tâm lý nhà đầu tư. Chẳng hạn, có những thời điểm chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới lên tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng. Tuy nhiên, thời gian gần đây khoảng cách này đã thu hẹp đáng kể. Một trong những nguyên nhân là các biện pháp quản lý của cơ quan quản lý nhà nước đã góp phần giảm mức chênh lệch giữa hai thị trường.
Bên cạnh đó, giá vàng thế giới từ đầu năm đến nay đã điều chỉnh giảm khá mạnh. Nếu như trước đây có thời điểm vượt mốc 5.500 USD/ounce thì hiện nay chỉ còn quanh 4.000 USD/ounce. Khi giá giảm, tâm lý FOMO - tức sợ bỏ lỡ cơ hội - cũng giảm theo. Nhiều người đã mua vàng ở vùng giá cao rơi vào trạng thái "kẹp hàng", trong khi những người có ý định mua mới lại chần chừ chờ giá giảm thêm. Điều đó khiến thanh khoản thị trường suy yếu.
Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn xuất hiện trên thị trường quốc tế. Theo số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục mua vàng nhưng tốc độ đã chậm lại. Nhiều tổ chức cũng giảm quy mô mua, thậm chí có đơn vị chuyển sang bán ra. Điều đó cho thấy nhu cầu đối với vàng trong giai đoạn hiện nay đang có dấu hiệu hạ nhiệt.
Có thể thấy rất rõ rằng giá vàng trong nước trước hết chịu tác động từ diễn biến của thị trường quốc tế. Sau đó mới đến các yếu tố như cung - cầu trong nước, chính sách quản lý và tâm lý của nhà đầu tư.
- Từ những biến động của thị trường kim cương cũng như diễn biến của thị trường vàng thời gian qua, theo ông người dân cần lưu ý điều gì khi lựa chọn tài sản tích lũy? Làm thế nào để hạn chế rủi ro và tránh những quyết định đầu tư theo tâm lý đám đông?
Chuyên gia Tài chính Phan Dũng Khánh: Điều quan trọng đầu tiên là nhà đầu tư phải xác định đúng mục tiêu của việc tích lũy tài sản và hiểu rõ bản chất của loại tài sản mình lựa chọn. Nếu mục tiêu là bảo toàn giá trị trong dài hạn thì cần ưu tiên những tài sản đã được lịch sử chứng minh về khả năng giữ giá trị theo thời gian.
Chẳng hạn, vàng từ lâu được xem là tài sản có khả năng bảo vệ giá trị theo thời gian, đồng thời giúp phòng ngừa lạm phát và những rủi ro của nền kinh tế. Vì vậy, nếu mục tiêu là tích lũy dài hạn thì vàng là một trong những lựa chọn phù hợp.
Điều này hoàn toàn khác với những nhà đầu tư chỉ muốn lướt sóng. Họ có thể lựa chọn các tài sản có mức biến động lớn hơn như cổ phiếu đầu cơ để tìm kiếm lợi nhuận trong ngắn hạn. Trong khi đó, vàng lại không thực sự phù hợp với chiến lược lướt sóng vì ngay khi mua, nhà đầu tư đã phải chịu chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Đây là một chi phí khiến việc giao dịch ngắn hạn kém hiệu quả hơn.
Sai lầm lớn nhất là nhầm lẫn giữa tài sản tích lũy và tài sản đầu cơ. Nếu hiểu sai bản chất của một loại tài sản thì ngay cả nhà đầu tư dài hạn cũng có thể chịu những tổn thất đáng kể.
Có thể lấy ví dụ từ diễn biến của thị trường hơn một năm qua. Trong khoảng ba năm trước, vàng liên tục tăng giá. Sau đó, bạc và đồng cũng tăng mạnh nên nhiều người cho rằng đây cũng là những tài sản tích lũy giống vàng và đổ xô mua vào. Tuy nhiên, khi giá quay đầu giảm thì bạc và đặc biệt là đồng giảm sâu hơn rất nhiều so với vàng.
Lý do là bản chất của các tài sản này không giống nhau. Bạc vừa có vai trò tích lũy vừa là nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp nên giá chịu ảnh hưởng từ cả nhu cầu đầu tư và nhu cầu sản xuất. Còn đồng chủ yếu là kim loại công nghiệp, giá trị tích lũy rất nhỏ. Vì vậy, khi kinh tế hoặc nhu cầu sản xuất suy yếu, giá các tài sản này thường biến động mạnh hơn vàng. Đó là lý do tôi cho rằng, khi muốn tích lũy tài sản lâu dài thì nhà đầu tư nên lựa chọn những tài sản đã được lịch sử chứng minh về khả năng bảo toàn giá trị. Nguyên tắc này cũng đúng với các thị trường khác.
Ví dụ trên thị trường chứng khoán cũng có những cổ phiếu mang tính đầu cơ, giá tăng giảm rất mạnh trong thời gian ngắn, nhưng cũng có những doanh nghiệp tạo ra giá trị bền vững và tích lũy giá trị cho cổ đông trong nhiều năm. Berkshire Hathaway của tỷ phú Warren Buffett là một ví dụ điển hình. Giá cổ phiếu tăng chậm nhưng bền vững trong nhiều thập kỷ, khác hoàn toàn với những cổ phiếu đầu cơ có thể tăng rất nhanh rồi cũng giảm rất nhanh. Do đó, người dân cần xác định rõ khẩu vị rủi ro của mình.
Nếu là người ưu tiên sự an toàn, muốn "ăn chắc mặc bền", thì nên lựa chọn những tài sản có giá trị nội tại tốt và đã được kiểm chứng theo thời gian, chẳng hạn như vàng, cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn hoặc bất động sản đầu tư dài hạn.
Ngược lại, nếu muốn tìm kiếm lợi nhuận nhanh hơn thì có thể tham gia vào các tài sản có mức biến động cao hơn. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải chấp nhận rủi ro lớn và có kỹ năng quản lý tài chính tốt, đặc biệt nếu sử dụng đòn bẩy tài chính.
Theo tôi, cách tiếp cận hợp lý nhất là phân bổ danh mục đầu tư. Chẳng hạn, đối với tài sản dành cho mục tiêu dài hạn như nghỉ hưu, nuôi con hoặc phòng ngừa rủi ro thì một phần có thể phân bổ đầu tư vào vàng, bất động sản dài hạn hoặc các tài sản an toàn khác. Phần còn lại có thể dành cho các khoản đầu tư ngắn hạn để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn.
Quan trọng là nếu khoản đầu tư ngắn hạn gặp rủi ro thì cũng không ảnh hưởng đến phần tài sản đã được tích lũy cho các mục tiêu dài hạn. Đó là cách quản lý tài sản an toàn và hiệu quả hơn so với việc tập trung toàn bộ vốn vào một loại tài sản duy nhất.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Thị trường kim cương trầm lắng, người mua chú trọng kiểm tra nguồn gốc
Tâm lý thận trọng bao trùm thị trường kim cương, người tiêu dùng dành nhiều thời gian kiểm tra nguồn gốc, giấy kiểm định và chính sách thu mua kim cương trước khi quyết định xuống tiền.
