Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng khốc liệt, lợi thế của Việt Nam không còn chỉ đến từ chi phí lao động hay các ưu đãi đầu tư. Yếu tố quyết định trong giai đoạn tới sẽ là chất lượng thể chế, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ gắn kết giữa doanh nghiệp FDI với khu vực kinh tế trong nước.
Đây là nhận định của ông Richard Barnsley - Giám đốc Khối Ngân hàng Toàn cầu HSBC Việt Nam, trong báo cáo mới công bố về triển vọng FDI tại Việt Nam.
Từ "đất lành chim đậu" đến giữ chân "đại bàng"
Theo ông Richard Barnsley, gần bốn thập kỷ sau công cuộc Đổi mới, Việt Nam là minh chứng rõ nét cho câu nói "đất lành chim đậu." Với môi trường chính trị ổn định, chi phí lao động cạnh tranh, mạng lưới hiệp định thương mại tự do ngày càng mở rộng và môi trường đầu tư không ngừng cải thiện, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI toàn cầu.
Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký mới đạt khoảng 17,39 tỷ USD, tăng 87,2% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế.
Tuy nhiên, theo chuyên gia HSBC, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào thu hút FDI để thúc đẩy xuất khẩu đang bộc lộ những giới hạn nhất định.
"Giai đoạn phát triển tiếp theo không chỉ đòi hỏi thu hút vốn đầu tư mà còn phải tạo ra và giữ lại nhiều giá trị hơn từ dòng vốn đó," ông Richard Barnsley nhận định.
Theo ông, tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu giai đoạn đầu của Đổi mới là thu hút những "cánh chim" đến Việt Nam, thì giai đoạn tiếp theo là tạo điều kiện để những "đàn chim" ấy ở lại, đầu tư lâu dài, đổi mới sáng tạo và gắn kết sâu hơn với nền kinh tế.
Điểm mới của Nghị quyết 10 là thay đổi cách đánh giá hiệu quả FDI. Thay vì chỉ dựa trên quy mô vốn đăng ký hay số lượng dự án, Việt Nam hướng đến các tiêu chí chất lượng như chuyển giao công nghệ, phát triển nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nhân lực chất lượng cao và gia tăng tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Giai đoạn 2025-2030, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới, giải ngân 150-200 tỷ USD, trong đó khoảng 75% dòng vốn đến từ các nền kinh tế phát triển, đồng thời Việt Nam hướng tới đưa 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và thu hút ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở khu vực hoặc trung tâm R&D tại Việt Nam.
Theo HSBC, những mục tiêu này cho thấy FDI trong giai đoạn mới sẽ không chỉ bổ sung nguồn vốn mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Chuyên gia HSBC cho rằng Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị "về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài" được ban hành đúng thời điểm cuộc cạnh tranh thu hút FDI toàn cầu đang bước sang một giai đoạn mới.
Trong bối cảnh địa chính trị biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, các nhà đầu tư chiến lược ngày càng ưu tiên những nền kinh tế có môi trường chính sách ổn định, thể chế minh bạch, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng triển khai cải cách nhanh chóng.
"Nhiều ưu đãi tài chính truyền thống đang dần mất đi sức hấp dẫn. Năng suất, tự động hóa và đổi mới sáng tạo ngày càng quan trọng hơn chi phí lao động," chuyên gia HSBC nhận định.
Theo đó, Nghị quyết 10 phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển - từ cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng chất lượng thể chế.
Dù vậy, chuyên gia HSBC cũng lưu ý Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết. Môi trường đầu tư kinh doanh cần tiếp tục được cải thiện; số lượng doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn khiêm tốn; trong khi phát triển các trung tâm R&D đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao giữa bối cảnh cạnh tranh nhân tài ngày càng gay gắt trong khu vực.
Điểm tích cực, theo HSBC, là Nghị quyết 10 đã nhận diện rõ những thách thức này và đưa ra định hướng xử lý thông qua cải cách thể chế, khuyến khích hỗ trợ dựa trên kết quả thực chất như hoạt động R&D, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước.
Ông Richard Barnsley cho rằng thành công của Việt Nam trong gần bốn thập kỷ qua được xây dựng trên tinh thần cởi mở, thực tiễn và cam kết cải cách bền bỉ. Nghị quyết 10 tiếp tục kế thừa những nền tảng đó để hướng tới một mô hình phát triển chất lượng hơn.
"Mục tiêu giờ đây không còn đơn thuần là thu hút thêm những cánh chim mới. Điều Việt Nam hướng tới là xây dựng một hệ sinh thái nơi nhà đầu tư lựa chọn ở lại, đổi mới và phát triển, cùng tạo nên một cánh rừng vững mạnh hơn để cả nhà đầu tư quốc tế lẫn doanh nghiệp Việt Nam có thể cùng phát triển thịnh vượng," ông Barnsley nhấn mạnh.
Theo HSBC, Việt Nam sẽ không đơn độc trên hành trình này. Ngân hàng đang đồng hành cùng các tập đoàn đa quốc gia đầu tư vào Việt Nam, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Với mạng lưới hoạt động tại hơn 60 thị trường, HSBC kết nối nguồn vốn, thương mại và thị trường quốc tế, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, tăng cường liên kết toàn cầu và hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 10./.
Nghị quyết 10-NQ/TW: Kỳ vọng bứt phá dòng vốn FDI gắn với mô hình phát triển mới
Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp nhận định Nghị quyết 10-NQ/TW là "cú hích" chiến lược và kịp thời giúp Việt Nam đón đầu hiệu quả làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
