Tỉnh Quảng Trị đang tăng cường triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), quyết tâm sớm tháo gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Bên cạnh việc siết chặt quản lý đội tàu, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, Quảng Trị cũng chú trọng tạo sinh kế mới cho ngư dân khi nhiều tàu cá không còn đủ điều kiện vươn khơi, hướng tới phát triển nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và bền vững.
Cao điểm chống khai thác IUU
Những ngày trong “Tháng cao điểm” chống khai thác IUU, không khí làm việc tại các cảng cá, bến neo đậu trên địa bàn tỉnh Quảng Trị diễn ra khẩn trương.
Mọi tàu cá trước khi xuất bến đều được lực lượng chức năng kiểm tra chặt chẽ về đăng kiểm, giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình (VMS), nhật ký khai thác và việc thực hiện các quy định về truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 4.628 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên đã được cập nhật vào Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Đối với đội tàu khai thác xa bờ từ 15 m trở lên, có 1.318 tàu đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đạt 98,1%.
Thông qua hệ thống này, cơ quan chức năng có thể theo dõi liên tục hoạt động của tàu cá trên biển, kịp thời phát hiện các trường hợp mất kết nối hoặc có dấu hiệu hoạt động không đúng quy định.
Song song với đó, tỉnh Quảng Trị đang đẩy mạnh sử dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT), kết nối dữ liệu giữa cảng cá với lực lượng biên phòng. Riêng trong tháng 8/2026, hệ thống ghi nhận 1.399 lượt tàu cập cảng và 1.139 lượt tàu rời cảng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch nguồn gốc thủy sản và tạo thuận lợi cho công tác truy xuất khi tiêu thụ sản phẩm.
Theo đại diện lãnh đạo Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Quảng Trị, công nghệ đang trở thành công cụ quan trọng trong quản lý nghề cá. Tuy nhiên, điều khiến Quảng Trị cũng như các địa phương ven biển vẫn còn trăn trở là tình trạng tàu cá mất kết nối VMS kéo dài. Đây là một trong những nội dung được EC đặc biệt quan tâm trong các đợt kiểm tra và cũng là yêu cầu địa phương phải xử lý dứt điểm trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, toàn tỉnh Quảng Trị hiện còn 80 tàu cá chưa đủ điều kiện hoạt động và 43 tàu thuộc diện nguy cơ cao vi phạm IUU. Việc quản lý tàu cá cỡ nhỏ hoạt động vùng ven bờ, kiểm soát tàu ngoại tỉnh và hoàn thiện hạ tầng cảng cá vẫn còn nhiều khó khăn.
Là người nhiều năm gắn bó với biển, ngư dân Nguyễn Văn Sơn, chủ tàu cá đến từ tỉnh Thanh Hóa cho rằng, đa số bà con đều nhận thức rõ trách nhiệm trong việc thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác IUU và rất mong muốn làm theo quy định của Nhà nước để tháo gỡ thẻ vàng, vì tương lai con cháu nay mai nữa chứ không riêng một mình mình. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một bộ phận ngư dân chưa chấp hành đầy đủ các quy định trong quá trình khai thác.
Trung tá Nguyễn Đình Cường, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Cảng Gianh (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Trị) cho biết, giá nhiên liệu tăng cao khiến một số chủ tàu gặp nhiều khó khăn, từ đó phát sinh tình trạng vi phạm.
Trong năm 2026, lực lượng Biên phòng đã phát hiện 14 trường hợp vi phạm và xử lý nghiêm theo quy định. Đây là nội dung mà đơn vị tiếp tục tuyên truyền, tham mưu cho chính quyền địa phương có biện pháp xử lý.
Để tăng tính răn đe, Nghị định số 246/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản chính thức có hiệu lực với nhiều quy định nâng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng trong khai thác thủy sản lên tới hàng trăm triệu đồng.
Cùng với đó, từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng tỉnh Quảng Trị đã phát hiện, xử phạt 72 vụ vi phạm trong lĩnh vực thủy sản với tổng số tiền hơn 2,28 tỷ đồng. Đặc biệt, một chủ tàu cá đã bị khởi tố về hành vi cản trở hoạt động của phương tiện điện tử sau khi có hành vi vô hiệu hóa thiết bị VMS nhằm che giấu hoạt động khai thác.
Quan điểm của tỉnh Quảng Trị là kiên quyết không để tàu cá không đủ điều kiện ra khơi. Tất cả tàu chưa lắp đặt VMS, hết hạn đăng kiểm hoặc thiếu giấy phép khai thác đều không được phép xuất bến.
Chuyển đổi sinh kế bền vững
Việc siết chặt quản lý là yêu cầu bắt buộc để hướng tới gỡ “Thẻ vàng” IUU. Tuy nhiên, phía sau những quy định nghiêm ngặt là bài toán sinh kế của hàng nghìn lao động ven biển.
Khi tàu cá không đủ điều kiện phải nằm bờ, nhiều ngư dân cũng đồng nghĩa mất nguồn thu nhập chính. Nếu không có giải pháp sinh kế thay thế, nguy cơ tái diễn các hành vi vi phạm hoặc khai thác tự phát sẽ rất khó được ngăn chặn triệt để.
Nhận thức rõ điều đó, Quảng Trị đang từng bước thúc đẩy chuyển đổi nghề cho ngư dân theo hướng giảm áp lực khai thác tự nhiên, đồng thời tạo nguồn thu nhập ổn định và lâu dài.
Tại nhiều vùng bãi triều của Quảng Trị, mô hình nuôi ngao tím đang trở thành lựa chọn của nhiều hộ dân. Không còn phụ thuộc vào những chuyến biển bấp bênh, người dân chuyển sang nuôi trồng thủy sản với kỹ thuật tương đối đơn giản, chi phí đầu tư phù hợp và ít tác động đến môi trường.
Bà Phan Thị Nga, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại Dịch vụ Thủy sản Trung Hiếu (Quảng Trị) cho biết, gia đình lựa chọn nuôi ngao tím vì đây là mô hình phù hợp với điều kiện địa phương; kỹ thuật nuôi cũng đơn giản, thêm nữa là nuôi ngao này có lợi cho môi trường.
Song song với chuyển đổi nghề, địa phương cũng khuyến khích phát triển các cơ sở chế biến nhằm gia tăng giá trị hải sản khai thác hợp pháp. Khi nguồn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu truy xuất, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, đồng thời hình thành đầu ra ổn định cho ngư dân.
Tại làng nghề nước mắm Ngọc Biển (xã Bắc Trạch), nhiều cơ sở chế biến đang góp phần tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, đồng thời trở thành điểm tiêu thụ ổn định cho các chuyến biển đánh bắt hợp pháp.
Ông Nguyễn Hoàng Long, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thủy sản Việt Trung (xã Bắc Trạch) cho biết, cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động cùng hơn 100 lao động thời vụ.
Đặc biệt là chúng tôi tạo được đầu ra ổn định cho bà con ngư dân, đảm bảo thu mua các mặt hàng thủy hải sản có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không vi phạm khai thác IUU.
Theo ông Trần Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Bắc Trạch, chuyển đổi sinh kế là giải pháp quan trọng để công tác chống khai thác IUU đạt hiệu quả lâu dài. Chính quyền xã xác định nuôi trồng thủy hải sản là một hướng đi mới tại địa phương, đặc biệt là chuyển đổi nghề cho bà con ngư dân có liên quan tới chống khai thác IUU trên địa bàn.
Thời gian tới, Quảng Trị tiếp tục rà soát, xử lý dứt điểm các trường hợp tàu cá mất kết nối VMS, kiểm soát 100% tàu cá xuất, nhập bến, đồng thời đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng cảng cá, nâng cao hiệu quả giám sát sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Việc duy trì thiết bị giám sát hành trình hoạt động liên tục, thực hiện đầy đủ khai báo điện tử và ghi nộp nhật ký khai thác không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn góp phần bảo đảm an toàn cho ngư dân, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và xây dựng hình ảnh nghề cá Việt Nam có trách nhiệm.
Chống khai thác IUU vì thế không chỉ là câu chuyện của những mức xử phạt hay các quy định quản lý. Khi kỷ cương được siết chặt đồng thời với việc mở ra những hướng sinh kế mới, người dân có điều kiện ổn định cuộc sống, còn mục tiêu gỡ “Thẻ vàng” sẽ có thêm nền tảng vững chắc. Đó cũng là con đường để Quảng Trị hướng tới một nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững./.
Gia Lai siết chặt quản lý, giám sát hành trình tàu cá để gỡ "thẻ vàng" IUU
Tỉnh Gia Lai có nghề cá phát triển, với đội tàu hoạt động trên nhiều ngư trường trong cả nước. Toàn tỉnh hiện có 5.738 tàu cá từ 06 mét trở lên đã đăng ký; trong đó 54,7% là tàu khai thác xa bờ.
