Giữa gần 16.000 ngôi mộ lặng im tại Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82 (xã Tân Biên, tỉnh Tây Ninh), những đôi bàn tay cẩn trọng nâng niu từng phần hài cốt dưới tấm bia khắc dòng chữ: "Mộ liệt sỹ chưa xác định được thông tin."
Dưới cái nắng bỏng rát của vùng biên giới hay những cơn mưa bất chợt, các cán bộ, chiến sỹ, nhân viên y tế vẫn miệt mài lấy mẫu ADN bằng tất cả sự thành kính và trách nhiệm.
Với họ, mỗi mẫu hài cốt được lấy là thêm một tia hy vọng để một Anh hùng liệt sỹ được gọi đúng tên, để hành trình trở về với gia đình sau hàng chục năm xa cách được nối dài bằng khoa học và lòng tri ân của thế hệ hôm nay.
Viết tiếp hành trình trở về
Những ngày đầu tháng 8/2026, Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82 như "nóng" hơn bởi cái nắng gay gắt của vùng biên giới, bởi đại công trường đang khẩn trương nâng cấp, chỉnh trang nghĩa trang và hơn hết là nhịp làm việc không ngơi nghỉ của những cán bộ, chiến sỹ, nhân viên y tế tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sỹ.
Giữa không gian thiêng liêng ấy, tiếng chổi quét nhẹ, tiếng dụng cụ chuyên dụng khẽ chạm vào từng phần mộ thay cho mọi âm thanh ồn ã.
Ba tổ lấy mẫu với hơn 20 thành viên gồm lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã, cán bộ quân sự, công an, nhân viên y tế và các lực lượng phối hợp lặng lẽ làm nhiệm vụ tại từng khu mộ.
Mỗi người một phần việc nhưng đều chung sự cẩn trọng trong từng thao tác, khẩn trương lấy mẫu ADN đối với các phần mộ chưa xác định được thông tin, góp phần hoàn thành Chiến dịch 500 ngày đêm đúng tiến độ.
Để lấy được một mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN, các thành viên phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình chuyên môn, từ xác định thông tin phần mộ, vệ sinh khu vực, mở phần mộ đúng kỹ thuật, lựa chọn mẫu xương còn bảo đảm chất lượng đến ghi chép, niêm phong và bảo quản mẫu; toàn bộ quy trình đều được số hóa.
Mỗi công đoạn đều được thực hiện tỉ mỉ bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến hành trình tìm lại danh tính của một liệt sỹ.
Dưới cái nắng như đổ lửa hay những cơn mưa bất chợt, không ai rời vị trí. Giữa không gian tĩnh lặng, từng thành viên vẫn lặng lẽ cúi mình trước những ngôi mộ, cẩn trọng trong từng thao tác.
Khi lớp đất cuối cùng được gạt sang một bên, những phần hài cốt dần hiện ra sau hàng chục năm yên nghỉ. Các cán bộ, chiến sỹ nhẹ nhàng nâng từng phần hài cốt, lau sạch lớp đất còn bám rồi đặt ngay ngắn vào chiếc quách nhỏ.
Chiếc quách được phủ trang trọng lá cờ Tổ quốc trước khi bốn cán bộ, chiến sỹ chậm rãi đưa về khu vực lấy mẫu ADN. Quãng đường chỉ vài chục mét nhưng không ai bước vội. Từng bước chân đều nhẹ như sợ làm xao động sự bình yên nơi gần 16.000 anh hùng liệt sỹ đang yên nghỉ.
Chứng kiến từng phần hài cốt được nâng niu đưa vào chiếc quách nhỏ, anh Phạm Trọng Phú, chiến sỹ Ban Chỉ huy Quân sự xã Tân Biên, không giấu được niềm xúc động. Anh chia sẻ: "Đây không chỉ là nhiệm vụ được giao mà còn là niềm vinh dự của thế hệ trẻ chúng tôi. Mỗi lần trực tiếp nâng từng phần hài cốt, tôi luôn tự nhủ phải thật cẩn trọng, bởi phía sau mỗi phần mộ là sự mong ngóng của biết bao gia đình. Tôi mong góp một phần sức nhỏ để các chú, các bác sớm được trở về với đúng tên tuổi của mình."
Trong khu vực lấy mẫu, nhân viên y tế đối chiếu thông tin phần mộ, kiểm tra mã số, hoàn tất hồ sơ rồi nhẹ nhàng mở nắp quách. Đôi mắt chăm chú dõi theo từng phần xương, cẩn trọng quan sát để lựa chọn mẫu đáp ứng yêu cầu phục vụ giám định ADN. Mọi thao tác đều được thực hiện chính xác, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn.
Là người trực tiếp thực hiện công đoạn lấy mẫu, anh Nguyễn Thừa Đăng Khoa, nhân viên Trung tâm Y tế khu vực Tân Biên, cho biết: "Mỗi mẫu ADN được lấy đều mang theo hy vọng của một gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm. Tôi chỉ mong bằng sự tận tâm của mình sẽ góp phần giúp các gia đình sớm tìm được người thân đã hy sinh. Đó cũng là lý do để tôi luôn tự nhắc mình phải thật cẩn trọng trong từng thao tác."
Ông Trần Đức Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tân Biên, Tổ trưởng Tổ lấy mẫu hài cốt liệt sỹ, cho biết Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82 hiện có 4.629 phần mộ cần lấy mẫu ADN. Từ ngày 16/6-5/8, các lực lượng đã lấy mẫu đối với 3.034 phần mộ, đạt 65,54% kế hoạch; trong đó có 2.435 phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu và 599 phần mộ không đủ điều kiện.
Riêng ngày 5/8, các lực lượng thực hiện lấy mẫu đối với 90 phần mộ, trong đó có 82 phần mộ đủ điều kiện. Số phần mộ còn lại đang được khẩn trương triển khai và dự kiến hoàn thành trước tháng 9/2026. Địa phương đang huy động tối đa lực lượng, quyết tâm bảo đảm tiến độ Chiến dịch 500 ngày đêm.
Hoàn tất việc lấy mẫu, mẫu vật được niêm phong, ghi đầy đủ thông tin trước khi chuyển về đơn vị chuyên môn. Phần hài cốt được sắp xếp lại ngay ngắn trong quách rồi đưa trở về phần mộ ban đầu. Mỗi lần khép lại một phần mộ, các thành viên đều nhẹ nhàng chỉnh trang từng nắm đất, từng viên gạch, thay lại bình hoa, thắp nén hương như một lời tri ân gửi tới những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Chiều về, bên trong nhà lưu mẫu ở cuối Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82, Trung tá Nguyễn Thiện Nghĩa, Trợ lý Tác huấn Ban Chỉ huy Quân sự xã Tân Biên, lặng lẽ kiểm tra, đối chiếu từng thông tin trước khi bàn giao các mẫu hài cốt theo đúng quy trình.
Theo Trung tá Nguyễn Thiện Nghĩa, phía sau mỗi mẫu ADN được niêm phong không chỉ là mẫu vật phục vụ giám định mà còn là niềm hy vọng của hàng nghìn gia đình trên khắp mọi miền đất nước đang mòn mỏi chờ tin người thân đã hy sinh.
Quyết tâm trả lại tên cho những người đã ngã xuống
Kiểm tra công tác lấy mẫu ADN hài cốt liệt sỹ tại Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82 ngày 6/8, Đại tá Nguyễn Minh Tấn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh ghi nhận, biểu dương tinh thần trách nhiệm của các lực lượng tham gia thực hiện nhiệm vụ; đồng thời, yêu cầu các đơn vị tiếp tục phối hợp chặt chẽ, tuân thủ nghiêm quy trình chuyên môn, bảo đảm việc lấy, lưu trữ và bảo quản mẫu ADN được thực hiện khoa học, chính xác, đúng quy định, góp phần đẩy nhanh tiến độ Chiến dịch 500 ngày đêm và sớm xác định danh tính các liệt sỹ.
Không chỉ tại Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82, Chiến dịch 500 ngày đêm đang được triển khai đồng bộ tại các nghĩa trang liệt sỹ trên địa bàn tỉnh Tây Ninh với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và đầy tính nhân văn.
Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh, tính đến ngày 4/8/2026, toàn tỉnh đã lấy mẫu được 15.799 trong tổng số 18.591 ngôi mộ liệt sỹ, đạt gần 85%; trong đó có 12.814 mộ đủ điều kiện lấy mẫu. Công tác lấy mẫu đã hoàn thành tại 13/18 nghĩa trang liệt sỹ trên địa bàn tỉnh.
Một dấu mốc quan trọng của chiến dịch là ngày 31/7/2026, sau 60 ngày triển khai, Tây Ninh đã bàn giao 10.387 mẫu hài cốt liệt sỹ cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phục vụ giám định ADN. Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu trên toàn tỉnh, địa phương sẽ tiếp tục bàn giao đợt mẫu thứ hai theo kế hoạch.
Với tiến độ hiện nay, dự kiến đến giữa tháng 9/2026, công tác lấy mẫu tại các nghĩa trang còn lại sẽ hoàn thành, sớm hơn gần hai tháng so với kế hoạch đề ra. Kết quả đó là sự nỗ lực của nhiều lực lượng, từ quân đội, y tế đến chính quyền địa phương và những cán bộ trực tiếp ngày ngày làm việc giữa các nghĩa trang liệt sỹ.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa nhấn mạnh Chiến dịch 500 ngày đêm đã tạo sức lan tỏa sâu rộng trong xã hội, khẳng định tính nhân văn của chính sách đối với người có công với cách mạng.
Tỉnh cũng yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, chủ động thu thập thông tin về liệt sỹ và mộ liệt sỹ, quyết tâm không bỏ sót bất kỳ nguồn tin nào phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ.
Chiến dịch 500 ngày đêm vẫn đang tăng tốc từng ngày. Giữa những hàng bia trắng ở Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82, những đôi bàn tay vẫn lặng lẽ nâng niu từng phần hài cốt bằng tất cả sự thành kính.
Mỗi mẫu ADN được lấy hôm nay không chỉ mở thêm một cơ hội để một người lính vô danh được gọi đúng tên mình, để một gia đình sau hàng chục năm mòn mỏi được đón người thân trở về, còn là minh chứng cho lòng biết ơn và sự tri ân của thế hệ hôm nay. Bằng trách nhiệm, sự tận tụy và niềm kính trọng, họ đang lặng thầm viết tiếp hành trình trở về của các liệt sỹ./.
Dồn lực trên đại công trường Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82 tại Tây Ninh
Tại Nghĩa trang liệt sỹ Đồi 82, Tây Ninh, không khí thi công luôn khẩn trương, hàng trăm công nhân miệt mài trên từng hạng mục để hoàn thành công trình đúng dịp 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sỹ.
