Cơ quan Quan hệ công chúng Thái Lan (PRD) cho biết trong cuộc họp tổ chức vào giữa tháng 11 vừa qua, chính quyền nước này đã phê duyệt việc công nhận một giống mèo bản địa là biểu tượng quốc gia của Thái Lan trong hạng mục thú cưng. Quyết định được đưa ra theo đề xuất của Hội đồng Bản sắc Quốc gia.
Nội các Thái Lan đã nghe báo cáo cho biết vào ngày 21/3, Hội đồng Bản sắc Quốc gia quyết định đề xuất công nhận mèo Thái là một biểu tượng quốc gia trong nhóm thú cưng. Quyết định dựa trên các nghiên cứu lịch sử và di truyền học, với bằng chứng cho thấy mèo Thái sở hữu những đặc điểm ngoại hình và hành vi độc đáo, khác biệt rõ ràng so với các giống mèo khác.
Mèo Thái đã gắn bó mật thiết với xã hội Thái Lan suốt nhiều thế kỷ, liên quan chặt chẽ đến lối sống, tín ngưỡng, văn hóa và tri thức bản địa của người Thái. Chúng cũng được quốc tế công nhận là những giống mèo đặc biệt và trở nên phổ biến trên toàn thế giới. Được biết, một số nhà nhân giống ở nước ngoài đã tìm cách đăng ký mèo bản địa Thái Lan nhằm thiết lập tiêu chuẩn giống.
Hiện nay, chỉ còn năm giống mèo bản địa Thái Lan tồn tại, gồm: supharak (mèo đồng), khorat (mèo si sawat), wichianmat (mèo Xiêm), koncha (mèo đen) và khao mani (mèo ngọc trắng).
Hội đồng Bản sắc Quốc gia cho rằng cần công bố mèo Thái là biểu tượng thú cưng quốc gia nhằm bảo tồn và bảo vệ quyền sở hữu các giống bản địa của Thái Lan, đồng thời tạo cơ hội gia tăng giá trị kinh tế thông qua nền kinh tế sáng tạo gắn với mèo Thái. Quyết định này cũng sẽ thúc đẩy việc nhân nuôi thêm các giống mèo bản địa Thái Lan. Đề xuất đã được Bộ Văn hóa Thái Lan ủng hộ.
Trong giai đoạn từ năm 1964 đến năm 2024, Nội các Thái Lan đã phê duyệt nhiều biểu tượng quốc gia thuộc các khía cạnh văn hóa khác nhau, qua đó củng cố niềm tự hào xã hội và giúp quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới. Các biểu tượng này trải rộng từ động vật, sinh vật huyền thoại, cử chỉ ứng xử cho tới những các yếu tố gắn với đời sống truyền thống. Việc công nhận được Nội các phê duyệt theo từng giai đoạn, dựa trên đề xuất của các cơ quan chuyên môn như Hội đồng Bản sắc Quốc gia và Bộ Văn hóa.
Trong đó, biểu tượng nổi bật và lâu đời nhất là voi Thái (chang Thai), được công nhận là quốc thú. Voi gắn bó với lịch sử chính trị và quân sự của Thái Lan suốt nhiều thế kỷ, đặc biệt trong các triều đại Ayutthaya và Rattanakosin. Trong quá khứ, voi chiến đóng vai trò quan trọng trong các trận đánh giữa các vương triều Đông Nam Á.
Ngoài việc là phương tiện phục vụ chiến tranh, voi còn xuất hiện trong nghi lễ hoàng gia, tín ngưỡng và nghệ thuật dân gian. Hình ảnh voi trắng từng được coi là biểu tượng vương quyền và thịnh vượng. Ngày nay, dù không còn vai trò quân sự, voi vẫn là hình ảnh nhận diện mạnh mẽ của Thái Lan trên trường quốc tế, xuất hiện trong du lịch, mỹ thuật và các chiến dịch quảng bá quốc gia.
Tiếp theo là cá chọi Xiêm, hay cá betta, được công nhận là động vật thủy sinh quốc gia. Giống cá này có nguồn gốc từ lưu vực sông Mekong và các vùng đầm lầy Thái Lan. Từ hàng trăm năm trước, người dân đã nuôi cá chọi cho mục đích giải trí và lai tạo chọn lọc.
Điểm đặc biệt của cá chọi Xiêm là màu sắc rực rỡ, vây dài mềm mại và tính cách hiếu chiến đặc trưng. Từ một thú chơi dân gian, cá betta đã trở thành ngành công nghiệp xuất khẩu có giá trị kinh tế cao. Việc công nhận cá chọi Xiêm là biểu tượng quốc gia không chỉ ghi nhận giá trị văn hóa mà còn khẳng định nguồn gốc Thái Lan của giống cá nổi tiếng toàn cầu này.
Naga, con rắn thần trong thần thoại Ấn Độ – Phật giáo, được công nhận là linh vật huyền thoại quốc gia Thái Lan. Trong văn hóa Thái Lan, naga xuất hiện phổ biến tại các chùa chiền, đặc biệt ở vùng Đông Bắc (Isan) và dọc sông Mekong.
Hình tượng naga thường được chạm khắc ở lan can cầu thang chùa, tượng trưng cho sự bảo hộ Phật pháp và kết nối giữa thế giới trần tục với cõi linh thiêng. Truyền thuyết dân gian vùng Mekong còn kể về hiện tượng “quả cầu lửa naga” xuất hiện trên sông, làm tăng thêm tính huyền bí của linh vật này. Việc công nhận naga thể hiện sự kết hợp giữa tín ngưỡng bản địa và Phật giáo trong bản sắc Thái.
Trong khi đó, cử chỉ Wai được công nhận là biểu trưng chào hỏi quốc gia. Wai là cử chỉ chắp hai tay trước ngực và cúi nhẹ đầu khi chào hỏi hoặc bày tỏ sự kính trọng. Đây được xem là biểu trưng bản sắc quốc gia trong giao tiếp. Wai không chỉ là động tác xã giao mà còn phản ánh hệ thống giá trị coi trọng lễ nghi, thứ bậc và sự tôn trọng trong xã hội Thái.
Mức độ cúi đầu và vị trí đặt tay trong wai thay đổi tùy theo đối tượng giao tiếp – từ bạn bè ngang hàng đến bậc cao niên hay thành viên hoàng gia. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, wai trở thành dấu ấn văn hóa riêng biệt, giúp Thái Lan giữ được nét truyền thống trong giao tiếp hiện đại.
Bên cạnh những biểu tượng kể trên, Thái Lan còn có nhiều yếu tố được xem là biểu tượng quốc gia dù không phải tất cả đều được luật hóa chính thức trong cùng một thời điểm. Ví dụ, quốc hoa là hoa ratchaphruek (muồng hoàng yến) với sắc vàng tượng trưng cho Phật giáo và Hoàng gia. Quốc phục truyền thống Thai Chakkri và Thai Boromphiman thường được sử dụng trong nghi lễ.
Ẩm thực cũng đóng vai trò quan trọng trong bản sắc văn hóa. Các món như tom yum, pad thai hay som tam không chỉ phổ biến trong nước mà còn trở thành “đại sứ mềm” của Thái Lan trên thế giới. Tuy nhiên, không phải tất cả đều được tuyên bố chính thức là biểu tượng quốc gia, mà chủ yếu mang tính biểu trưng trong thực tiễn xã hội.
Việc xây dựng danh sách biểu tượng văn hóa quốc gia có nhiều mục tiêu. Đầu tiên, đây là cách củng cố ý thức bản sắc trong xã hội đa dạng vùng miền. Thái Lan có sự khác biệt rõ rệt giữa miền Trung, Bắc, Nam và Đông Bắc, nên các biểu tượng chung giúp tạo điểm kết nối.
Ngoài ra, các biểu tượng góp phần vào chiến lược “quyền lực mềm” (soft power). Hình ảnh voi, cá betta hay cử chỉ wai giúp Thái Lan tạo dấu ấn thân thiện và dễ nhận diện trong ngoại giao, du lịch và thương mại.
Cuối cùng, việc công nhận chính thức còn liên quan đến bảo vệ sở hữu văn hóa và nguồn gen bản địa trong bối cảnh toàn cầu hóa. Ví dụ, việc công nhận mèo Thái hay cá betta giúp khẳng định nguồn gốc và tránh tranh chấp đăng ký giống ở nước ngoài./.
