Mối quan hệ kinh tế-thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã đạt được những bước tiến vượt bậc, trở thành trụ cột quan trọng nâng tầm quan hệ hai nước lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Kết quả này được xây dựng dựa trên tinh thần hợp tác, tôn trọng lẫn nhau, sự minh bạch và nỗ lực không ngừng của Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.
Tuy nhiên, quyết định mới đây từ phía Hoa Kỳ về chính sách thuế quan cho thấy góc nhìn chưa thực sự toàn diện về thực tiễn môi trường lao động và sản xuất cũng như những nỗ lực của Việt Nam.
Ngày 24/7, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đưa ra quyết định áp mức thuế mới 12,5% theo Mục 301 đối với hàng hóa nhập khẩu từ tất cả các nền kinh tế nằm trong danh sách "bị điều tra."
Ngày 25/7, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước việc Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) áp mức thuế mới 12,5% đối với hàng hóa của tất cả các nền kinh tế "bị điều tra" theo Mục 301, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ: "Quyết định của USTR chưa phản ánh đầy đủ thực tế và những nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức; trong đó có việc cấm nhập khẩu sản phẩm có sử dụng lao động cưỡng bức. Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), các điều ước quốc tế và hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên."
Xuyên suốt hệ thống pháp luật từ Hiến pháp đến Luật, các văn bản dưới luật cũng như thực tiễn cho thấy lao động, việc làm là một trong những quyền cơ bản của công dân được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, được cụ thể hóa và bảo đảm thực thi nghiêm túc trong đời sống.
Việt Nam luôn tuân thủ nguyên tắc kinh tế quốc tế, cải thiện điều kiện lao động, hoàn thiện thể chế pháp luật minh bạch và kiên quyết loại bỏ mọi hình thức cưỡng bức lao động.
Nền tảng từ Hiến pháp năm 2013, Điều 35 Hiến pháp nêu rõ: "Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc. Người làm công ăn lương được bảo đảm các điều kiện làm việc công bằng, an toàn; được hưởng lương, chế độ nghỉ ngơi. Nghiêm cấm phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu."
Trên cơ sở quy định của Hiến pháp, Bộ luật Lao động năm 2019 tại Khoản 1, Điều 4 Chính sách của Nhà nước về lao động tiếp tục khẳng định: "Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, người làm việc không có quan hệ lao động; khuyến khích những thỏa thuận bảo đảm cho người lao động có điều kiện thuận lợi hơn so với quy định của pháp luật về lao động."
Đồng thời Luật cũng xác định quyền và nghĩa vụ của người lao động, đó là: Người lao động có quyền tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc, nghề nghiệp...; không bị phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động...
Tiếp tục bước phát triển, cụ thể hóa về pháp luật, ngày 22/7, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 292/2026/NĐ-CP; trong đó quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động.
Đánh giá về bước tiến này, Bộ Công Thương nêu rõ: "Việc ban hành Nghị định thể hiện quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, thực hiện đầy đủ các công ước của ILO và các cam kết quốc tế khác và tăng cường minh bạch, bền vững trong chuỗi cung ứng."
Không chỉ dừng lại ở các quy định pháp luật, thực tế vận hành của nền kinh tế chính là minh chứng rõ ràng nhất cho nỗ lực cải thiện điều kiện lao động và minh bạch hóa môi trường kinh doanh của Việt Nam.
Chuẩn hóa điều kiện làm việc là ưu tiên hàng đầu. Cùng với việc tích cực tham gia các FTA thế hệ mới - vốn thúc đẩy mạnh mẽ các yếu tố phi thương mại như môi trường hay lao động, Việt Nam luôn thực hiện nghiêm túc các yêu cầu này.
Nỗ lực đến từ sự tuân thủ nghiêm ngặt của doanh nghiệp xuất khẩu. Các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong ngành dệt may, da giày, thủy sản, điện tử... đều phải tuân thủ khắt khe các bộ tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội, tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị); trong đó có việc bảo đảm quyền lợi người lao động dưới sự giám sát nghiêm ngặt từ các đối tác mua hàng toàn cầu.
Sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế là minh chứng rõ ràng cho những nỗ lực đáp ứng các yêu cầu này. Việt Nam hiện vào nhóm khoảng 20 nền kinh tế có thương mại hàng hóa lớn nhất thế giới và là một trong những mắt xích then chốt của chuỗi cung ứng toàn cầu ở các ngành điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông thủy sản, có mặt tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ; trong đó có những thị trường đòi hỏi các yêu cầu khắt khe và nghiêm ngặt nhất như Mỹ, EU.
Hơn thế, đó là những nỗ lực toàn diện của Chính phủ Việt Nam trong việc luôn bảo đảm môi trường đầu tư-kinh doanh minh bạch, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý xuất nhập khẩu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người lao động và tiến hành thanh tra lao động thường xuyên...
Với việc chưa đánh giá toàn diện thực tế, việc áp thuế 12,5% sẽ gây hệ lụy không mong muốn cho cả hai phía. Hàng hóa Việt Nam lâu nay đóng góp quan trọng vào việc ổn định giá cả và bảo đảm nguồn cung cho thị trường Mỹ.
Việc USTR áp thuế 12,5% sẽ gia tăng chi phí trực tiếp lên vai người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ, đồng thời gây tổn hại cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính tại Việt Nam.
Trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ, hợp tác kinh tế-thương mại cần dựa trên sự tin cậy và đối thoại mang tính xây dựng.
Thay vì áp dụng các biện pháp đơn phương, việc Hoa Kỳ đánh giá lại đầy đủ những nỗ lực của Việt Nam đang triển khai sẽ là bước đi cần thiết để điều chỉnh chính sách thuế phù hợp với thực tế.
Việt Nam là một nền kinh tế mở, năng động, trách nhiệm và luôn tôn trọng các cam kết, chuẩn mực quốc tế. Hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng; trong đó có việc tham gia và thực hiện các cam kết quốc tế về lao động, là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
Sự tuân thủ các chuẩn mực lao động quốc tế không chỉ là điều kiện bảo đảm cạnh tranh công bằng trong hội nhập, mà còn là mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.
USTR và Chính quyền Hoa Kỳ cần có cái nhìn khách quan hơn trước những nỗ lực thực chất của Việt Nam, hướng tới giải pháp kinh tế mang lại lợi ích cho cả hai bên./.
Bộ Công Thương sẽ thúc đẩy đối thoại với Hoa Kỳ sau kết luận thuế Mục 301
Bộ Công Thương sẽ tiếp tục làm việc với USTR và các cơ quan liên quan của Hoa Kỳ sau khi nước này công bố kết luận cuối cùng về thuế Mục 301, nhằm phản ánh đầy đủ nỗ lực hoàn thiện pháp luật của Việt Nam.
