Nền kinh tế Mỹ đang trở nên dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết trước những vấn đề trên thị trường năng lượng do cuộc xung đột với Iran gây ra. Dù nền kinh tế đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kể, nhưng các "tấm đệm" từng bảo vệ người dân Mỹ khỏi những đợt tăng giá trước đây nay đang dần cạn kiệt.
Theo CNBC ngày 22/7, cuộc xung đột này sẽ làm suy giảm mức sống của người dân Mỹ trong mùa hè này, ngay cả khi phạm vi giao tranh thực tế được kiểm soát tốt hơn so với giai đoạn đầu của xung đột. Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers cho biết khi quân đội Mỹ làm suy yếu khả năng của Iran trong việc tấn công các tàu thương mại và cản trở dòng chảy năng lượng tự do qua Eo biển Hormuz, giá dầu và khí đốt sẽ lao dốc trở lại mức trước khi xảy ra xung đột.
Bất kỳ ai đi đổ xăng trong những ngày gần đây đều đã cảm nhận rõ tác động này. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình trên toàn quốc vào 22/7 là 4,06 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít), tăng 4,4% so với mức 3,89 USD của một tuần trước đó.
Tuy nhiên, theo ông Christian Lawrence - Trưởng bộ phận chiến lược thị trường năng lượng và khu vực châu Mỹ tại Rabobank, để thấy rõ toàn bộ tác động kinh tế, hãy quan sát giá dầu diesel, "bởi lẽ đây chính là huyết mạch của nền kinh tế Mỹ."
Giá dầu diesel chuẩn do Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố đã tăng gần 34 xu/gallon trong tuần qua, lên mức 5,13 USD/gallon, ghi nhận mức tăng theo tuần mạnh nhất kể từ tuần đầu tiên của cuộc xung đột vào tháng 3.
Các số liệu này được sử dụng để tính toán phụ phí nhiên liệu mà các hãng hàng không và nhiều doanh nghiệp khác áp dụng đối với khách hàng, qua đó có thể khiến đà tăng giá lan rộng sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Tất nhiên, đây không phải lần đầu tiên tình trạng này xảy ra. Khi cuộc xung đột bùng phát vào tháng 3, giá dầu tăng vọt kéo theo giá xăng và dầu diesel leo thang, trước khi giảm trở lại khi giao tranh tạm lắng vài tuần sau đó. Trong bối cảnh liên tục xuất hiện các thông tin cho rằng Mỹ và Iran đang tìm cách đàm phán một lệnh ngừng giao tranh mới, nhiều người có thể cho rằng chỉ cần một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social của Tổng thống là giá nhiên liệu sẽ lại giảm.
Đáng tiếc, đó chính là điểm đã thay đổi, đặc biệt đối với mặt hàng dầu diesel có vai trò sống còn đối với nền kinh tế. Theo ông Lawrence, có một mối quan hệ mang tính bất đối xứng ở đây, theo nghĩa là nếu giá dầu tăng thì giá dầu diesel chắc chắn sẽ tăng. Nhưng nếu giá dầu giảm thì giá dầu diesel có thể chỉ giảm đôi chút, song vẫn sẽ duy trì ở mức cao hơn nhiều.
Những vấn đề đã tích tụ trong lĩnh vực lọc dầu - nơi biến dầu thô thành các sản phẩm chưng cất được bơm trực tiếp vào ôtô và xe tải. Theo EIA, các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện đang hoạt động ở mức 96,1% công suất tính đến ngày 22/7.
Nếu các nhà máy lọc dầu có thể sản xuất nhiều hơn ở mức công suất đó thì họ đã làm như vậy. Các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã tăng tốc tối đa khi chiến sự bùng phát nhằm sản xuất nhiên liệu máy bay và các sản phẩm khác cho thị trường châu Âu, vốn bất ngờ bị cắt nguồn cung từ Trung Đông.
Lượng dự trữ đã bị rút xuống trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột đến nay vẫn chưa được bổ sung do nhu cầu tiêu thụ mùa hè. Tuần trước, EIA cho biết lượng dầu lưu trữ tại Cushing (bang Oklahoma) - điểm giao nhận quan trọng - đã ở mức được gọi là “tank-bottom” kể từ đầu tháng 6, tức là mức mà lượng chất lỏng còn lại trong bồn chứa không thể được hút ra về mặt vật lý.
Theo dữ liệu của EIA, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ hiện chỉ còn 311 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ tháng 3/1983.
Iran cũng không phải là cuộc xung đột duy nhất đang diễn ra. Theo các nhà phân tích của bộ phận nghiên cứu và phân tích thị trường toàn cầu thuộc Ngân hàng Mỹ (Bank of America - BofA), Ukraine đã tiến hành hoạt động quân sự nhằm vào 24 trong số 34 nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga trong 3 tháng qua. Nga từ chỗ là nước cung cấp dầu diesel và các sản phẩm dầu mỏ khác đã trở thành nước nhập khẩu, trong bối cảnh Trung Quốc cũng đang tìm cách bổ sung kho dự trữ của mình.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hiện lượng dầu đi qua Eo biển Hormuz nhiều hơn so với thời điểm căng thẳng nhất của cuộc khủng hoảng hồi tháng 3, dù các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trên tuyến đường thủy này vẫn là một rủi ro.
Tuy nhiên, lượng dầu đó sẽ không mang lại lợi ích cho nền kinh tế toàn cầu cho đến khi được chế biến thành các sản phẩm hữu ích. Điều đó khiến các mức giá chuẩn như dầu Brent - ở mức 94 USD/thùng vào giữa ngày 22/7 - trở nên kém quan trọng hơn với tư cách là chỉ báo so với mức giá bán lẻ mà người tiêu dùng thực tế phải trả.
Tất cả những điều này chưa tạo thành một cuộc khủng hoảng kinh tế ngay lập tức, nhưng chúng làm gia tăng áp lực về khả năng chi trả vốn đã đè nặng lên người dân Mỹ trong nhiều năm qua.
Dữ liệu lạm phát công bố tuần trước mang lại tín hiệu tích cực khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 6 ở mức 3,5%, thấp hơn dự báo. Tuy nhiên, sự cải thiện này có thể chỉ mang tính tạm thời. Giá nhiên liệu tăng sẽ bào mòn mức tăng tiền lương và buộc người dân Mỹ phải sử dụng nhiều hơn khoản tiền tiết kiệm của mình.
Khảo sát Kinh tế Toàn nước Mỹ do CNBC công bố tuần trước cho thấy 37% số cử tri Mỹ cho biết họ sử dụng thẻ tín dụng thường xuyên hơn để chi trả cho các khoản mua sắm do giá thực phẩm và giá xăng tăng cao. Con số này tăng 6 điểm phần trăm so với tháng 4, khi cuộc xung đột tiếp tục kéo dài.
Chính quyền Mỹ đã cố gắng hạn chế tác động tiêu cực. Chính phủ đã chỉ đạo xuất một lượng lớn dầu từ SPR, nới lỏng các quy định về loại tàu được phép vận chuyển nhiên liệu và những hàng hóa khác, đồng thời giảm bớt các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga và Iran. Tuy nhiên, có thể cho rằng tất cả các biện pháp này đã được phản ánh vào giá thị trường và hiện chưa rõ chính quyền còn những công cụ nào khác có thể sử dụng trong ngắn hạn.
Việc chấm dứt xung đột một cách lâu dài sẽ giúp giá dầu giảm xuống, nhưng giá xăng và dầu diesel nhiều khả năng vẫn sẽ duy trì ở mức cao ít nhất đến kỳ nghỉ Lễ Lao động vào đầu tháng 9, khi mùa hè kết thúc và lượng người lưu thông trên đường giảm bớt. Nhu cầu gia tăng cuối cùng sẽ thúc đẩy việc xây dựng thêm các nhà máy lọc dầu. Theo ông Lawrence, điều đó cần thời gian và không có giải pháp nào trong ngắn hạn./.
Giá dầu thế giới tăng vọt lên mức cao nhất trong vòng 6 tuần
Giá dầu thế giới tăng mạnh trong phiên giao dịch ngày 22/7, dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) tăng hơn 4%, và dự báo tiếp tục tăng trong thời gian tới, đe dọa gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu.
