Việc Mỹ chính thức áp dụng mức thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam có thể tạo thêm sức ép lên nhóm doanh nghiệp xuất khẩu.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tác động đến thị trường chứng khoán không hoàn toàn tiêu cực như lo ngại ban đầu, bởi phần lớn thông tin đã được phản ánh vào giá cổ phiếu từ nhiều tháng trước, trong khi các ngành xuất khẩu chủ lực vẫn duy trì lợi thế cạnh tranh nhất định.
Tác động thực tế có thể nhỏ hơn mức tăng trên giấy tờ
Việc Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố chính sách thuế mới đối với 60 nền kinh tế sau cuộc điều tra về lao động cưỡng bức theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 đã nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của giới đầu tư.
Theo chính sách mới, Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế bổ sung cao nhất là 12,5%, bên cạnh thuế tối huệ quốc (MFN) và các loại thuế khác nếu có. Chính sách này thay thế mức thuế tạm thời 10% vừa hết hiệu lực và được áp dụng từ ngày 24/7/2026.
Thông tin trên ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về khả năng suy giảm đơn hàng, thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu cũng như tác động lan tỏa tới thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, khi phân tích kỹ hơn, nhiều công ty chứng khoán và chuyên gia kinh tế cho rằng bức tranh không hoàn toàn tiêu cực.
Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc Khu vực cấp cao Chứng khoán HD (HDS), mức thuế mới là phương án thay thế chính sách thuế tạm thời trước đó và sẽ áp dụng đối với phần lớn hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ.
Tuy nhiên, nhiều nhóm hàng quan trọng vẫn được miễn trừ, gồm thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện; sản phẩm phục vụ hàng không dân dụng; y tế; nhôm, thép, đồng; một số thực phẩm, trái cây và dầu thực vật. Đáng chú ý, nhóm thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện hiện chiếm khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong nửa đầu năm 2026, đồng nghĩa phần lớn kim ngạch xuất khẩu vẫn nằm ngoài phạm vi chịu tác động trực tiếp.
Đánh giá này cũng được bà Hoàng Thúy Lương, Trưởng phòng Cao cấp và ông Đào Minh Quang, chuyên viên Phòng Phân tích vĩ mô của Công ty cổ phần Chứng khoán Vietcap, nhấn mạnh trong báo cáo công bố ngày 27/7.
Theo nhóm phân tích Vietcap, chính sách thuế mới mở rộng danh mục hàng hóa được miễn thuế bổ sung so với cơ chế thuế tạm thời trước đó. Vietcap ước tính 40,6% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ hiện được miễn thuế, tương đương khoảng 48,5 tỷ USD, tăng đáng kể so với tỷ lệ 34% (40,6 tỷ USD) theo cơ chế cũ. Phần lớn hàng hóa được miễn trừ tập trung ở hai nhóm lớn nhất là điện tử và máy móc.
Điều này đồng nghĩa, mặc dù mức thuế danh nghĩa tăng từ 10% lên 12,5%, tác động thực tế đối với tổng kim ngạch xuất khẩu có thể nhỏ hơn đáng kể so với mức tăng trên giấy tờ.
Bên cạnh đó, Vietcap và Công ty cổ phần Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cùng cho rằng Việt Nam không phải trường hợp riêng lẻ. Phần lớn các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong chuỗi cung ứng toàn cầu như Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Philippines và Ấn Độ cũng chịu mức thuế 12,5%, trong khi chỉ một số quốc gia như Indonesia, Malaysia, Bangladesh và Campuchia chịu mức 10%.
Theo Vietcap, điều này giúp lợi thế cạnh tranh tương đối của Việt Nam về chi phí xuất khẩu sang Mỹ không thay đổi nhiều, qua đó hạn chế nguy cơ mất thị phần trong ngắn hạn. KBSV cũng nhận định mức thuế mới vẫn thấp hơn đáng kể so với kịch bản thuế 20% trước đây theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), đồng thời Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế về vị trí địa lý, môi trường chính trị ổn định và mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng lớn để thu hút dòng vốn FDI.
Dù vậy, các chuyên gia đều cho rằng tác động ở cấp độ doanh nghiệp sẽ có sự phân hóa rõ rệt. Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, việc nâng thuế từ 10% lên 12,5% sẽ tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ở những ngành có biên lợi nhuận thấp như gia công dệt may. Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải cạnh tranh gay gắt hơn trong việc giành đơn hàng cũng như thu hút dòng vốn FDI khi một số quốc gia chỉ chịu mức thuế bổ sung 10%.
Tuy nhiên, theo ông Tâm, lợi thế của Việt Nam về vị trí địa lý, ổn định chính trị và hệ sinh thái sản xuất vẫn đủ lớn để giúp áp lực này chưa trở thành cú sốc quá mạnh.
Ở góc độ khác, KBSV đánh giá tác động sẽ phân hóa rõ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Theo bà Nguyễn Thị Trang chuyên viên phân tích tại KBSV, nhóm điện tử, công nghệ cao và bán dẫn - chủ yếu là doanh nghiệp FDI gần như không chịu tác động trực tiếp do nằm ngoài danh mục đánh thuế.
Ngược lại, các doanh nghiệp nội địa hoạt động trong lĩnh vực dệt may, gỗ và cao su sẽ chịu nhiều sức ép hơn khi vừa bị áp thuế vừa phải cạnh tranh với Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia - những nước được hưởng cơ chế hạn ngạch thuế đối với một số mặt hàng dệt may.
Theo KBSV, đây là điểm chưa như kỳ vọng của chính sách mới và có thể khiến áp lực cạnh tranh của doanh nghiệp dệt may Việt Nam gia tăng nếu quy mô hạn ngạch của các nước đối thủ đủ lớn.
Thông tin đã được phản ánh vào giá cổ phiếu
Đánh giá về tác động tới thị trường chứng khoán, cả HDS và KBSV đều cho rằng phản ứng có thể sẽ không quá tiêu cực.
Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, giá cổ phiếu thường phản ánh kỳ vọng trước khi thông tin chính thức được công bố. Ngay từ khi Mỹ khởi động điều tra Mục 301 vào tháng 3/2026, nhiều cổ phiếu xuất khẩu và khu công nghiệp đã giảm đáng kể do nhà đầu tư lo ngại rủi ro thuế quan, bên cạnh áp lực từ diễn biến lãi suất.
Vì vậy, khi quyết định chính thức được công bố cuối tuần trước, nhiều cổ phiếu xuất khẩu vẫn tăng giá, cho thấy thông tin đã được thị trường chiết khấu từ trước.
Đồng quan điểm, KBSV cho rằng tác động đối với VN-Index hiện không lớn bởi các nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp như dệt may hay gỗ chỉ chiếm tỷ trọng vốn hóa tương đối nhỏ trên sàn. Do đó, diễn biến của VN-Index thời gian tới nhiều khả năng vẫn phụ thuộc nhiều hơn vào lãi suất, kết quả kinh doanh và dòng tiền hơn là riêng chính sách thuế mới.
Các chuyên gia đều lưu ý nhà đầu tư không nên chỉ tập trung vào mức thuế 12,5% vừa được công bố. Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, còn ba vấn đề cần tiếp tục theo dõi trong những tháng cuối năm, gồm khả năng duy trì chính sách thuế mới khi Quốc hội Mỹ mới là cơ quan có thẩm quyền cao nhất; tiến trình đàm phán thương mại giữa Mỹ và các đối tác; cùng kết quả hai cuộc điều tra còn lại theo Mục 301 liên quan đến dư thừa công suất sản xuất và quyền sở hữu trí tuệ.
Đây cũng là nội dung được Vietcap dành nhiều dung lượng phân tích. Theo nhóm phân tích, hai cuộc điều tra còn lại mới là biến số có khả năng tạo tác động lớn hơn đối với Việt Nam. Đối với điều tra về quyền sở hữu trí tuệ, phiên điều trần đã diễn ra ngày 7/7 và phán quyết cuối cùng dự kiến trước ngày 29/11/2026. Trong khi đó, điều tra về dư thừa công suất tuy chủ yếu hướng vào Trung Quốc nhưng Việt Nam vẫn có nguy cơ chịu tác động gián tiếp nếu Mỹ kết luận có hiện tượng trung chuyển hàng hóa để né thuế.
KBSV cũng cho rằng đây mới là những yếu tố cần theo dõi sát bởi hiện chưa có thông tin cụ thể về mức độ áp dụng và phạm vi tác động.
Theo ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ còn nhiều yếu tố khó lường, nhà đầu tư nên xây dựng danh mục theo hướng phòng thủ. Những doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa, có triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực và ít chịu tác động từ xuất khẩu sẽ phù hợp hơn trong giai đoạn hiện nay.
Một số nhóm ngành được HDS đánh giá tích cực gồm ngân hàng, chứng khoán, tiêu dùng và bán lẻ. Về chiến lược giao dịch, chuyên gia HDS khuyến nghị ưu tiên giao dịch ngắn hạn đối với các cổ phiếu đã rơi vào trạng thái quá bán hoặc điều chỉnh trong xu hướng tăng, đồng thời tích lũy từng phần các doanh nghiệp đầu ngành có nền tảng cơ bản tốt, ít rủi ro pháp lý để nắm giữ trong trung và dài hạn.
Trong khi đó, KBSV tiếp tục duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng xuất khẩu và thu hút FDI của Việt Nam trong năm 2026 nhờ khoảng 45-50% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ thuộc nhóm được miễn thuế, đồng thời Việt Nam vẫn giữ được lợi thế cạnh tranh so với nhiều đối thủ trong khu vực.
Có thể thấy, việc Mỹ áp dụng thuế bổ sung 12,5% chắc chắn sẽ tạo thêm áp lực lên một số doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ở các ngành dệt may, gỗ và thủy sản. Tuy nhiên, đánh giá từ HDS, Vietcap và KBSV đều cho thấy đây chưa phải là yếu tố đủ để làm thay đổi triển vọng chung của nền kinh tế hay thị trường chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn.
Điều nhà đầu tư cần quan tâm hơn là diễn biến của hai cuộc điều tra Mục 301 còn lại, xu hướng lãi suất toàn cầu và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp niêm yết trong nửa cuối năm. Trong bối cảnh đó, chiến lược lựa chọn doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, hoạt động chủ yếu ở thị trường nội địa và giải ngân từng phần vẫn được xem là cách tiếp cận phù hợp để ứng phó với những biến động từ chính sách thương mại của Mỹ./.
Hoa Kỳ áp thuế bổ sung: Cấp thiết tái cấu trúc chuỗi cung ứng ngành hàng chủ lực
Theo Phó Tổng thư ký Vasep, doanh nghiệp phải nhanh chóng tái cơ cấu sản phẩm, đẩy mạnh chế biến sản phẩm giá trị gia tăng nhằm củng cố vị thế lâu dài tại thị trường Hoa Kỳ.
