Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang rơi vào thế bế tắc mới khi Tehran yêu cầu được giải ngân ngay hàng chục tỷ USD từ các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, trong khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump lo ngại việc nhượng bộ có thể gây tổn hại nghiêm trọng về mặt chính trị trong nước.
Phóng viên TTXVN tại Trung Đông dẫn các nguồn tin liên quan đến tiến trình đàm phán cho biết, một trong những bất đồng lớn nhất hiện nay là yêu cầu của Iran về việc được tiếp cận ngay khoảng 12 tỷ USD sau khi ký thỏa thuận sơ bộ, đồng thời nhận thêm khoảng 24 tỷ USD trong vòng 60 ngày tiếp theo.
Khoản tiền này nằm trong tổng số khoảng 100 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa trên toàn cầu do các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Phía Iran khẳng định đây không phải là khoản hỗ trợ hay nhượng bộ từ Washington mà là tài sản hợp pháp thuộc về Tehran. Các quan chức Iran coi việc giải phóng một phần số tiền này là điều kiện tiên quyết để chứng minh thiện chí của Mỹ trong quá trình đàm phán.
Cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran, ông Ali Akbar Velayati, ngày 6/6 tuyên bố Iran đang ở vị thế thuận lợi trong đàm phán và cho rằng chính Mỹ mới là bên cần sớm đạt được thỏa thuận để khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Theo ông Velayati, đây là bằng chứng cho thấy sức ép mà Tehran tạo ra trong thời gian qua đã mang lại kết quả và là một “thắng lợi của trục kháng chiến.”
Yêu cầu của Iran đang đặt Tổng thống Trump vào tình thế khó xử. Trong nhiều năm qua, ông Trump liên tục chỉ trích chính quyền của cựu Tổng thống Barack Obama vì đã chuyển cho Iran 1,7 tỷ USD trong quá trình thực hiện thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đồng thời công kích chính quyền của cựu Tổng thống Joe Biden liên quan đến việc cho phép Iran tiếp cận khoảng 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa trong thỏa thuận trao đổi tù nhân năm 2023.
Các nhà phân tích nhận định nếu chấp thuận giải ngân trước cho Iran, ông Trump có thể đối mặt với những chỉ trích rằng chính ông đang lặp lại những chính sách mà trước đây từng lên án gay gắt.
Trong khi đó, các cuộc đối đầu quân sự cường độ thấp vẫn tiếp diễn quanh eo biển Hormuz. Mặc dù liên tục tuyên bố một thỏa thuận đang đến gần, ông Trump vẫn chưa thể đạt được bước đột phá trong các cuộc đàm phán với Tehran.
Theo giới chức Iran, việc giải phóng tài sản bị phong tỏa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế nước này đang chịu áp lực nặng nề từ các lệnh trừng phạt.
Phần lớn số tài sản bị phong tỏa hiện nằm tại Trung Quốc dưới dạng doanh thu từ xuất khẩu dầu mỏ không thể chuyển về Iran do các hạn chế tài chính của Mỹ.
Ngoài ra còn có khoảng 6 tỷ USD tài sản của Iran đang được giữ tại Qatar, khoảng 1 tỷ USD tại Oman và khoảng 15 tỷ USD tại các ngân hàng Iraq có nguồn gốc từ hoạt động xuất khẩu điện và khí đốt sang Iraq.
Một số chuyên gia Mỹ cho rằng giải pháp khả thi nhất đối với Nhà Trắng là cho phép Iran tiếp cận một phần các tài sản bị phong tỏa đang được lưu giữ tại Qatar, Oman và Iraq, vốn được chỉ định cho các mục đích nhân đạo. Tuy nhiên, phương án này nhiều khả năng vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu mà Tehran đang đặt ra.
Các nhà quan sát nhận định vấn đề tài sản bị phong tỏa hiện đã trở thành một trong những rào cản lớn nhất đối với tiến trình đàm phán Mỹ - Iran.
Trong bối cảnh cả hai bên đều coi đây là vấn đề liên quan đến uy tín chính trị và lợi ích chiến lược, khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn vẫn còn nhiều thách thức./.
Xung đột tại Trung Đông: Tổng thống Mỹ sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran
Ngày 5/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẵn sàng gặp gỡ Đại giáo chủ Iran, ông Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.
